Cheme Chemistry

Grade 12
Chapter 8 organic Chemistry

၁။ မုန့်ဖုတ်ရာတွင် ပွလာခြင်း (Bread Leavening)
မုန့်ဖုတ်ဆိုဒါ (NaHCO_3) ကို အပူပေးလိုက်တဲ့အခါ ဓာတ်ပြိုကွဲမှု (Decomposition) ဖြစ်ပြီး ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် (CO_2) ဂတ်စ်ပူဖောင်းလေးတွေ ထွက်လာပါတယ်။ ဒီဂတ်စ်တွေက မုန့်သားထဲမှာ ပိတ်မိပြီး ရုန်းကန်ထွက်ရာကနေ မုန့်ကို ပွပွအိအိလေး ဖြစ်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

2NaHCO 3 (Baking Soda)----> Na2CO3 + H2O + CO2

၂။ ဆပ်ပြာဖြင့် ဂျီးချွတ်ခြင်း (Cleaning & Emulsification)
ဆပ်ပြာမော်လီကျူးတွေဟာ ရေထဲရောက်တဲ့အခါ Soap Micelle လို့ခေါ်တဲ့ အလုံးပုံစံ အစုအဝေးလေးတွေ ဖွဲ့စည်းလိုက်ပါတယ်။ ဒီအလုံးရဲ့ အလယ်ဗဟိုက ဆီ/ဂျီးတွေကို ဆွဲဖက်ထားပြီး အပြင်ဘက်က ရေနဲ့ ပျော်ဝင်တာကြောင့် ရေဆေးချလိုက်တဲ့အခါ ဂျီးတွေ မျက်နှာပြင်ကနေ ကွာကျသန့်စင်သွားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ သံချေးတက်ခြင်း (Rusting of Iron)
သံထည်ပစ္စည်းတွေဟာ လေထုထဲက အောက်ဆီဂျင် (O_2)၊ ရေငွေ့ (H_2O) တို့နဲ့ ကာလကြာရှည် ထိတွေ့တဲ့အခါ အောက်ဆီဂျင်ပေါင်းစပ်ခြင်း (Oxidation) ဖြစ်စဉ် ဖြစ်ပွားပြီး ဝါညိုရောင် သံချေး (Fe_2O_3 \cdot xH_2O) အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။
၄။ အသား/မုန့် ကင်ရာတွင် ညိုရောင်ပြောင်းပြီး မွှေးလာခြင်း (Maillard Reaction)
အသားကင်တဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် ပေါင်မုန့်ကင်တဲ့အခါ အရောင်ညိုပြီး မွှေးကြိုင်လာတာဟာ Maillard Reaction ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ၎င်းက အပူရှိန်ကြောင့် အမိုင်နိုအက်ဆစ် (Amino acids) နဲ့ သကြားဓာတ် (Sugars) တို့ ဓာတ်ပြုပြီး အရသာနဲ့ အနံ့ကို ကောင်းမွန်စေတဲ့ ဒြပ်ပေါင်းသစ်တွေ ထွက်လာတဲ့ ဖြစ်စဉ် ဖြစ်ပါတယ်။

4Fe+3O2+ 2xH2O ----->2Fe2O3.xH2O

၅။ အလင်းမှီစုဖွဲ့ခြင်း (Photosynthesis)
အပင်တွေဟာ နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ကို သုံးပြီး လေထုထဲက ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် (CO_2) နဲ့ ရေ (H_2O) ကို ပေါင်းစပ်ကာ သူတို့အတွက် အာဟာရ (Glucose) အဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး လူသားတွေအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ အောက်ဆီဂျင် (O_2) ကို ထုတ်လွှတ်ပေးပါတယ်။၆။ ရေစစ်ထုတ်သန့်စင်ခြင်း (Water Purification)
သောက်ရေသန့်ရရှိဖို့အတွက် သဲ (Sand)၊ Activated Carbon (မီးသွေး) စတာတွေနဲ့ အနည်နဲ့ ဓာတုပစ္စည်းတွေကို စစ်ထုတ်ရုံတင်မကဘဲ ရောဂါပိုးမွှားတွေကို သေစေဖို့အတွက် ကလိုရင်း (Cl_2) ခတ်ပြီး Disinfection လုပ်တဲ့ ဓာတုနည်းလမ်းကို သုံးစွဲပါတယ်။

၇။ ဘက်ထရီ အလုပ်လုပ်ခြင်း (Battery Operation - Redox)
ဖုန်းဘက်ထရီ (ဥပမာ- Li-ion battery) တွေဟာ ဓာတုစွမ်းအင်ကနေ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကို ပြောင်းလဲပေးပါတယ်။ ၎င်းက အီလက်ထရွန်တွေ အပြန်အလှန် လွှဲပြောင်းပေးတဲ့ ရီဒေါ့စ်ဓာတ်ပြုမှု (Redox Reactions: Oxidation & Reduction) စနစ်ကို အခြေခံပြီး လျှပ်စီးကြောင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

၈။ နေကာခရမ်နှင့် UV ရောင်ခြည် ကာကွယ်ခြင်း (Sunscreen & UV Block)
နေကာခရမ် (Sunscreen) ထဲမှာ ပါဝင်တဲ့ Titanium Dioxide (TiO_2) နဲ့ Zinc Oxide (ZnO) ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းတွေဟာ အရေပြားပေါ်မှာ အကာအကွယ်အလွှာတစ်ခုအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးပြီး အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် (UV Rays) တွေကို အရေပြားထဲ မဝင်အောင် လမ်းကြောင်းလွှဲ ရောင်ပြန်ဟပ်ပစ်ခြင်း သို့မဟုတ် စုပ်ယူပစ်ခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ DNA ကို ပျက်စီးမှုမှ ကာကွယ်ပေးပါတယ်။
💡 တွေးတောစရာ ဗဟုသုတ: ကျွန်ုပ်တို့ နှာခေါင်းရှူသွင်းလိုက်တဲ့ လေကစလို့ အိမ်မှာ သုံးနေတဲ့ ဆပ်ပြာခွက်အဆုံး အရာအားလုံးဟာ ဓာတုဗေဒနဲ့ ကင်းကွာလို့ မရပါဘူး။ ဓာတုဗေဒဆိုတာ စာအုပ်ထဲက ညီမျှခြင်းတွေတင်မဟုတ်ဘဲ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝ ဖြစ်တည်မှုကို မောင်းနှင်ပေးနေတဲ့ အခြေခံတရားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်ုပ်တို့ နေ့စဉ်ကိုင်တွယ်၊ အသုံးပြုနေတဲ့ အိမ်သုံးပစ္စည်းတွေမှာ ဘယ်လိုဓာတုဗေဒ ဒြပ်ပေါင်းတွေ ပါဝင်နေလဲဆိုတာ သတိထားမိကြရဲ့လားးးးး ⁉️ ❓ ❓

၁။ သန့်စင်ရေးအေးဂျင့်များ (Cleaning Agents)
အဝတ်လျှော်ဆပ်ပြာရည် (Laundry Detergent): ဆီနဲ့ ဂျီးတွေကို ဖယ်ရှားပေးဖို့ Sodium Lauryl Sulfate ကဲ့သို့သော Surfactants (မျက်နှာပြင် တင်းအားလျှော့ချပေးသည့် ဒြပ်ပေါင်း) များ ပါဝင်ပါတယ်။ သူ့မှာ ရေကို ကြောက်တဲ့အမြီး (Hydrophobic tail) နဲ့ ရေကိုနှစ်သက်တဲ့ခေါင်း (Hydrophilic head) ဆိုပြီး ပါရှိပြီး ဂျီးတွေကို ဝိုင်းအုံဖယ်ရှားပေးပါတယ်။
မှန်ကြည်လင်ဆေးရည် (Glass Cleaner): မှန်ပေါ်က အဆီနဲ့ အညစ်အကြေးတွေကို အလွယ်တကူ ပျော်ဝင်စေပြီး အစန်းမထင်ဘဲ ပြောင်စင်သွားစေဖို့ အယ်လ်ကာလီဓာတ်ရှိတဲ့ Ammonium Hydroxide ကို အသုံးပြုထားပါတယ်။
၂။ တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေးနှင့် အလှအပ (Personal Care & Hygiene)
ဆပ်ပြာနှင့် ခေါင်းလျှော်ရည် (Soap & Shampoo): အညစ်အကြေးတွေကို အမြှုပ်ထွက်ပြီး သန့်စင်ပေးဖို့ Sodium Laureth Sulfate (Sodium surfactant) ပါဝင်ပြီး အရေပြားနဲ့ ဆံသားကို စိုစွတ်မှု ထိန်းညှိပေးဖို့ Glycerin ကိုလည်း ပေါင်းစပ်ထားပါတယ်။
သွားတိုက်ဆေး (Toothpaste): သွားရဲ့ ကြွေလွှာ (Enamel) ကို ကာကွယ်ပေးဖို့ Fluoride ions တွေ ပါဝင်ပြီး သွားကို ဖြူစင်ဝင်းပစေဖို့ ချေးချွတ်ပွတ်တိုက်ပေးတဲ့ အမှုန်အဖြစ် Calcium Carbonate ကို သုံးထားပါတယ်။
ဆေးကြောသုတ်သင်သည့် အယ်လ်ကိုဟော (Rubbing Alcohol): ပိုးမွှားတွေကို သေစေနိုင်တဲ့ Disinfectant (ပိုးသတ်ဆေး) အဖြစ် Isopropyl Alcohol သို့မဟုတ် Ethanol ကို သုံးစွဲပါတယ်။
၃။ မီးဖိုချောင်နှင့် ချက်ပြုတ်ခြင်း (Kitchen & Cooking)
စားပွဲတင်ဆား (Table Salt): ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်နဲ့ အစားအစာ တာရှည်ခံအောင် သုံးတဲ့ ဆားဟာ အိုင်ယွန်ပုံဆောင်ခဲပုံစံရှိတဲ့ Sodium Chloride (NaCl) ဖြစ်ပါတယ်။
ရှာလကာရည် (Vinegar): အချဉ်ဓာတ်ပေးဖို့နဲ့ သန့်စင်ရေးတွေမှာ သုံးတဲ့ ရှာလကာရည်ထဲမှာ Acetic acid (CH_3COOH) ပါဝင်ပါတယ်။
မုန့်ဖုတ်ဆိုဒါ (Baking Soda): မုန့်ဖုတ်ရာမှာ ပွစေဖို့နဲ့ အနံ့အသက်ဆိုးတွေ ဖယ်ရှားဖို့ သုံးတဲ့ ဒြပ်ပေါင်းကတော့ Sodium Bicarbonate (NaHCO_3) ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ ဆေးဝါးနှင့် ရှေးဦးသူနာပြု (Medicine & First Aid)
အက်စ်ပရင် (Aspirin): ဖျားနာကိုက်ခဲမှုနဲ့ ရောင်ရမ်းမှုတွေကို သက်သာစေဖို့ သုံးတဲ့ နာကျင်မှုပျောက်ဆေး ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ဒြပ်ပေါင်းအမည်မှာ Acetylsalicylic acid ဖြစ်ပါတယ်။
အားဆေးများ (Multivitamins): ခန္ဓာကိုယ်အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ ကိုယ်ခံအားကောင်းစေဖို့ Vitamin C နဲ့ အရိုးအဆစ်သန်မာစေဖို့ Vitamin D3 တို့ကို အချိုးကျ ပေါင်းစပ်ထုတ်လုပ်ထားပါတယ်။
ပိုးသတ်ဆေးရည် (Antiseptic): ဒဏ်ရာတွေကို ပိုးမဝင်အောင် ဆေးကြောဖို့အတွက် Iodine သို့မဟုတ် အခြား Antibacterial ဒြပ်ပေါင်းများကို အသုံးပြုထားပါတယ်။
၅။ အထွေထွေ အိမ်သုံးပစ္စည်းများ (Miscellaneous)
ဓာတ်ခဲ (Alkaline Battery): ဖုန်းနဲ့ အီလက်ထရွန်နစ်ပစ္စည်းတွေအတွက် လျှပ်စစ်စွမ်းအင် ထုတ်ပေးဖို့ Zinc anode နဲ့ Manganese dioxide တို့ရဲ့ ဓာတုဓာတ်ပြုမှုကို အသုံးပြုထားပါတယ်။
ချွတ်ဆေး (Bleach): အဝတ်အထည်တွေ ဖြူစင်ဖို့နဲ့ ပိုးသတ်ဖို့အတွက် ပြင်းထန်တဲ့ အောက်ဆီဂျင်ပေးဒြပ်ပေါင်း ဖြစ်တဲ့ Sodium Hypochlorite (NaClO) ကို အသုံးပြုပါတယ်။
ကျောက်မြှောင်းနှင့် ဆေးသုတ်ဆေး (Chalk & Paint): ကျောက်ပတ်တီး သို့မဟုတ် မြေဖြူတွေမှာ Calcium Carbonate ပါဝင်ပြီး ဆေးသုတ်ဆေး (Paint) တွေမှာတော့ အရောင်ထွက်ဖို့ Pigment၊ ပျော်ဝင်ဖို့ Solvent နဲ့ စွဲကပ်စေဖို့ Polymer Binder တွေကို ပေါင်းစပ် ဖန်တီးထားပါတယ်။

၁။ "Nanoscience and Nano technology"
- နာနိုစကေး (nanoscale) က ဘယ်လောက်အထိ သေးငယ်သလဲဆိုတာကို သိရပါမယ်။
​
ဘယ်ဘက်အစွန်းမှာရှိတဲ့ "Atom (0.1 nm)" ကနေစပြီး ညာဘက်အစွန်းက "Hair (60 µm)" အထိ ဆက်စပ်မှုတွေကို ပိုမိုထင်ရှားတဲ့ မြှားအမှတ်အသားတွေနဲ့ ပြသထားပါတယ်။
A strand of human hair: ~80,000 to 100,000 nm wide.
A sheet of paper: ~100,000 nm thick.
A red blood cell: ~7,000 to 8,000 nm in diameter.
DNA double helix: ~2.5 nm wide.
A single water molecule: ~0.3 nm wide.

​"သင့်ဆံပင်တစ်ပင်ရဲ့ အကျယ်က နာနိုမီတာ ၅၀,၀၀၀ လောက်ရှိပါတယ်" ဆိုတဲ့ နှိုင်းယှဉ်ချက်လေးတစ်ခုကို ပိုမိုမြင်သာတဲ့ ရုပ်ပုံလေးနဲ့အတူ ထည့်သွင်းပေးထားပါတယ်။

Nanoscience နဲ့ Nanotechnology ဆိုတာ အက်တမ် (atoms) နဲ့ မော်လီကျူး (molecules) အဆင့်လောက်အထိ အလွန်သေးငယ်တဲ့ အရာဝတ္ထုတွေကို ကိုင်တွယ်၊ လေ့လာ၊ တီထွင်ရတဲ့ ဘာသာရပ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနှစ်ခုဟာ သီးခြားစီမဟုတ်ဘဲ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဆက်စပ်နေပါတယ်—Nanoscience က အခြေခံသီအိုရီတွေကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ပြီး Nanotechnology က အဲဒီသီအိုရီတွေကို လက်တွေ့အသုံးချ ပစ္စည်းတွေဖြစ်အောင် ဖန်တီးတာပါ။
ဒီဘာသာရပ်မှာ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါ အပိုင်း ၄ ပိုင်းကို နက်နက်နဲနဲ လေ့လာကြရပါတယ်။

၁။ Nanomaterials (နာနိုပစ္စည်းများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို လေ့လာခြင်း)

နမူနာအားဖြင့် ကာဗွန် (Carbon) ကို သာမန်အတိုင်းဆိုရင် ခဲတံဆွဲတဲ့ ခဲသား (Graphite) အဖြစ် မြင်တွေ့ရပေမယ့်၊ သူ့ကို နာနိုအဆင့် ပုံဆောင်ခဲ ဖွဲ့စည်းပုံ ပြောင်းလဲလိုက်တဲ့အခါ ထူးခြားတဲ့ ပစ္စည်းတွေ ရလာပါတယ်။ အဲဒါတွေကို အဓိက လေ့လာရပါတယ်-
Carbon Nanotubes: ကာဗွန်အက်တမ်တွေကို ပြွန်ချောင်းလေးတွေဖြစ်အောင် လိပ်ထားတဲ့ ပုံစံပါ။ သံမဏိထက် အဆပေါင်းများစွာ ပေါ့ပါးပြီး ပိုမိုခိုင်ခံ့တဲ့အပြင် လျှပ်စစ်စီးကူးမှုလည်း ကောင်းမွန်ပါတယ်။

Fullerenes (Buckyballs): ကာဗွန်အက်တမ် ၆၀ ကို ဘောလုံးပုံစံ ဖွဲ့စည်းထားတာဖြစ်ပြီး ဆေးဝါးသယ်ဆောင်တဲ့နေရာတွေမှာ သုံးပါတယ်။

Quantum Dots: အလင်းရောင်နဲ့ ထိတွေ့ရင် အရောင်အမျိုးမျိုး တောက်ပနိုင်တဲ့ နာနိုအဆင့် semiconductor (တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်း) အမှုန်လေးတွေ ဖြစ်ပြီး ခေတ်ပေါ် TV screen (QLED) တွေမှာ သုံးပါတယ်။

၂။ Characterization Tools (နာနိုအဆင့်ကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးသည့် ကိရိယာများ)
နာနိုအဆင့်မှာ ရှိတဲ့အရာတွေဟာ သာမန် optical microscope (အလင်းသုံးအဏုကြည့်မှန်ပြောင်း) တွေနဲ့ ကြည့်လို့မမြင်ရပါဘူး။ ဒါကြောင့် သူတို့ကို မြင်နိုင်၊ တိုင်းတာနိုင်ဖို့ အဆင့်မြင့် နည်းပညာသုံး ကိရိယာတွေအကြောင်း လေ့လာရပါတယ်-
Scanning Electron Microscope (SEM): အီလက်ထရွန်တန်းတွေကို သုံးပြီး ပစ္စည်းတွေရဲ့ မျက်နှာပြင် ပုံသဏ္ဌာန်ကို အသေးစိတ် ပုံဖော်ပေးတာပါ။
Transmission Electron Microscope (TEM): အီလက်ထရွန်တွေကို ပစ္စည်းရဲ့အတွင်းထဲအထိ ဖြတ်သန်းသွားစေပြီး အက်တမ်တွေရဲ့ စီစဉ်ဖွဲ့စည်းပုံအထိ မြင်ရအောင် ကြည့်တာပါ။
Atomic Force Microscope (AFM): အလွန်သေးငယ်တဲ့ အပ်ဖျားလေးတစ်ခုနဲ့ ပစ္စည်းရဲ့မျက်နှာပြင်ကို ထိတွေ့ရွေ့လျားစေပြီး နာနိုအဆင့် flat ဖြစ်မဖြစ် (သို့) ပုံသဏ္ဌာန်ကို တိုင်းတာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ Nanofabrication (နာနိုပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ပုံ နည်းလမ်းများ)
နာနိုအဆင့် ပစ္စည်းတွေကို ဘယ်လိုပုံဖော် ထုတ်လုပ်မလဲဆိုတဲ့ ချဉ်းကပ်ပုံ (Approach) ၂ မျိုးကို လေ့လာရပါတယ်-
Top-Down Approach: ပစ္စည်းအကြီးကြီးတစ်ခုကို နာနိုအဆင့်အထိ သေးငယ်သွားအောင် ဖြတ်တောက်၊ ပုံဖော်တဲ့ နည်းလမ်းပါ။ (ဥပမာ- Computer chips တွေထဲက နာနိုကွန်ပျူတာ ထရန်စစ်စတာတွေကို လေဆာနဲ့ ပုံဖော်တာမျိုး)
Bottom-Up Approach: အက်တမ်နဲ့ မော်လီကျူးလေးတွေကို ဓာတုဗေဒနည်းအရ တစ်ခုချင်းစီ စုစည်းပြီး မိမိလိုချင်တဲ့ နာနိုဖွဲ့စည်းပုံရအောင် အောက်ခြေကနေ အထက်ကို တည်ဆောက်ယူတဲ့ နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ Applications of Nanotechnology (လက်တွေ့ အသုံးချမှုများ)
ဒီဘာသာရပ်ဟာ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒနဲ့ အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်တွေ အားလုံး ဆုံတွေ့တဲ့ ဘာသာရပ် (Interdisciplinary) ဖြစ်တာမို့ နယ်ပယ်စုံမှာ အသုံးချပုံတွေကို လေ့လာရပါတယ်-
Medicine (Targeted Drug Delivery): ဆေးဝါးတွေကို နာနို capsule လေးတွေထဲ ထည့်သွင်းပြီး ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ပျက်စီးနေတဲ့ ဆဲလ် (ဥပမာ- ကင်ဆာဆဲလ်) ဆီကို တိုက်ရိုက်ရောက်အောင် ပို့ဆောင်ပေးတဲ့ စနစ်တွေကို လေ့လာရပါတယ်။
Energy: ပိုမိုပေါ့ပါးပြီး စွမ်းအင်သိုလှောင်မှုအားကောင်းတဲ့ Lithium-ion ဘက်ထရီတွေ၊ နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ကို ပိုမို စုပ်ယူနိုင်တဲ့ Solar cells တွေ ထုတ်လုပ်ဖို့ လေ့လာရပါတယ်။
Catalysis (ဓာတ်ကူပစ္စည်း): နာနိုအမှုန်တွေဟာ Surface area (မျက်နှာပြင်ဧရိယာ) အလွန်ကျယ်ပြောသွားတဲ့အတွက် ဓာတုဗေဒဖြစ်စဉ်တွေကို အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုမြန်ဆန်စေတဲ့ ဓာတ်ကူပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးချပုံကို လေ့လာရပါတယ်။

ဒါ့ကြောင့် Nanoscience and nanotechnologyသည်ဝတ္ထုတွေကို နာနိုအဆင့်အထိ သေးငယ်အောင် လုပ်လိုက်တဲ့အခါ ၎င်းတို့ရဲ့ Physical, Chemical နဲ့ Optical ဂုဏ်သတ္တိတွေ ဘာကြောင့် ထူးခြားဆန်းပြားစွာ ပြောင်းလဲသွားလဲ ဆိုတာကို အဖြေရှာပြီး၊ အဲဒီအချက်ကို အခြေခံကာ လူသားတွေအတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ နည်းပညာတွေ ဖန်တီးဖို့ လေ့လာရတဲ့ ဘာသာရပ် ဖြစ်ပါတယ်။

14) Earth science (ကမ္ဘာမြေဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာ)
​💡 ငလျင်တွေ ဘာလို့လှုပ်တာလဲ?
မိုးလေဝသက ဘာလို့ ခန့်မှန်းရခက်တာလဲ?

​Earth science ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ နေထိုင်တဲ့ ကမ္ဘာမြေကြီးအကြောင်းကို လေ့လာတဲ့ ပညာပါ။ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ သမိုင်းကြောင်း၊ ကမ္ဘာကြီးကို ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ကျောက်တုံး ကျောက်ခဲတွေ၊ ကမ္ဘာကြီးကို ပြောင်းလဲစေတဲ့ အင်အားစုတွေ (ဥပမာ- မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း) နဲ့ စကြဝဠာထဲက ကမ္ဘာမြေရဲ့ တည်နေရာတို့ကို လေ့လာပါတယ်။
​လေ့လာတဲ့အချက်: မြေထု၊ ရေထု၊ လေထု နဲ့ ကမ္ဘာ့အူတိုင်ထဲက ဖြစ်စဉ်များ။
​လက်တွေ့ဥပမာ: ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း (Fossils) များကို လေ့လာပြီး ကမ္ဘာ့သက်တမ်းကို တွက်ချက်ခြင်း။

​15) Archaeology (ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာ)
​💡 လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်းထောင်ချီက လူတွေ ဘယ်လိုနေထိုင်ခဲ့လဲဆိုတာ စာအုပ်မရှိဘဲ လူတွေ ဘယ်လိုသိနိုင်မလဲ?
​Archaeology ဆိုတာ ရှေးဟောင်းလူသားတွေရဲ့ သမိုင်းနဲ့ သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကို ရှာဖွေလေ့လာတဲ့ ပညာပါ။ သူတို့ နေထိုင်ခဲ့တဲ့ နေရာတွေကို တူးဖော်ပြီး (Excavation)၊ သူတို့ အသုံးပြုခဲ့တဲ့ အိုးခွက်၊ လက်နက်၊ အဆောက်အအုံ အကြွင်းအကျန်တွေ (Artefacts) ကို သိပ္ပံနည်းကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး လေ့လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
​လေ့လာတဲ့အချက်: ပျောက်ဆုံးနေတဲ့ လူသားတို့ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်းကြောင်းကို ပစ္စည်းအထောက်အထားများဖြင့် ဖော်ထုတ်ခြင်း။
​လက်တွေ့ဥပမာ: ပုဂံခေတ်က အိုးခြမ်းပဲ့တွေကို လေ့လာပြီး ထိုခေတ်က လူနေမှုအဆင့်အတန်းကို ဖော်ထုတ်ခြင်း။

​16) Forensic science (မှုခင်းဆေးပညာ/တရားစီရင်ရေးသိပ္ပံ)
​💡 စဉ်းစားကြည့်ရအောင်: လူသတ်သမားတစ်ယောက်က အခင်းဖြစ်ပွားရာနေရာမှာ သဲလွန်စမချန်ခဲ့ဘူးလို့ ထင်ရပေမယ့် ရဲတွေက ဘယ်လိုမိသွားတာလဲ?
​Forensic science ဆိုတာ ရာဇဝတ်မှုတွေကို စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့နဲ့ တရားဥပဒေအတွက် သက်သေပြဖို့ သိပ္ပံနည်းလမ်းတွေကို အသုံးပြုတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်ပါတယ်။ အခင်းဖြစ်နေရာက ရရှိတဲ့ လက်ဗွေရာ (Fingerprint)၊ DNA၊ ဆံပင်၊ သွေးကွက် သို့မဟုတ် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် မှောင်ခိုမှု သက်သေတွေကို ဓာတ်ခွဲခန်းထဲမှာ အသေးစိတ် စစ်ဆေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။
​လေ့လာတဲ့အချက်: မျက်မှောက်ပြကွင်းက သဲလွန်စတွေကို သိပ္ပံနည်းကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး တရားခံကို ဖော်ထုတ်ခြင်း။
​လက်တွေ့ဥပမာ: ဆံပင်တစ်မျှင်မှတစ်ဆင့် DNA စစ်ဆေးပြီး တရားခံကို တိကျစွာ ရှာဖွေခြင်း။

8) Food science (အစာအာဟာရဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာ)
💡 စဉ်းစားကြည့်ရအောင်: ငါးပိတုတ်၊ အချဉ်တည်ထားတဲ့ အစားအစာတွေနဲ့ အာလူးကြော်ထုပ်တွေက လနဲ့ချီပြီး ဘာလို့မပုပ်သိုးဘဲ ရှိနေတာလဲ?
Food science ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ စားသောက်နေတဲ့ အစားအစာတွေရဲ့ နောက်ကွယ်က သိပ္ပံပညာဖြစ်ပါတယ်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ အာဟာရဓာတ်၊ အစားအစာ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုနဲ့ အစားအစာတွေကို ရေရှည်ခံအောင်၊ အရသာရှိအောင် ပြုပြင်မွမ်းမံတဲ့ (Food processing) နည်းပညာတွေ အားလုံး ပါဝင်ပါတယ်။
လေ့လာတဲ့အချက်: အစားအစာတွေထဲမှာ ဘယ်လိုဓာတုဓာတ်ပြုမှုတွေ ရှိလဲ၊ ဘယ်လို ကြာရှည်ခံအောင် လုပ်မလဲ။
လက်တွေ့ဥပမာ: နွားနို့ကို ပိုးသတ်ပြီး တာရှည်ခံအောင်လုပ်တဲ့ Pasteurized နည်းစနစ်နဲ့ အစားအသောက်တွေရဲ့ အာဟာရတန်ဖိုးကို တိုင်းတာခြင်း။

9) Material science (ဒြပ်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာ)
💡 စဉ်းစားကြည့်ရအောင်: သံမဏိက ဘာလို့ သံရိုးရိုးထက် ပိုခိုင်ခံ့တာလဲ? ဖုန်းမျက်နှာပြင် မှန်တွေက ဘာလို့ အလွယ်တကူ မကွဲတာလဲ?
Material science ဆိုတာ အစိုင်အခဲ ဒြပ်ပစ္စည်းတွေ (ဥပမာ- သတ္တု၊ ပလတ်စတစ်၊ ဖန်၊ ကြွေထည်) ရဲ့ ဂုဏ်သတ္တိတွေကို လေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒြပ်ပစ္စည်းတစ်ခုရဲ့ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure) နဲ့ ပါဝင်မှုအချိုးအစား (Composition) က ၎င်းရဲ့ ကြံ့ခိုင်မှု၊ လျှပ်စီးကူးနိုင်မှုအပေါ် ဘယ်လိုသက်ရောက်လဲဆိုတာကို ရှာဖွေတာပါ။
လေ့လာတဲ့အချက်: ပစ္စည်းအသစ်တွေကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင်၊ ပိုမိုပေါ့ပါးခိုင်ခံ့အောင် ဘယ်လို တီထွင်မလဲ။
လက်တွေ့ဥပမာ: ယာဉ်မတော်တဆဖြစ်ရင် ခံနိုင်ရည်ရှိမယ့် ကားကိုယ်ထည်သုံး သတ္တုစပ် (Alloys) များ တီထွင်ခြင်း။

10) Agriculture (စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပညာ)
💡 စဉ်းစားကြည့်ရအောင်: လူဦးရေ သန်းပေါင်းများစွာအတွက် အစားအစာတွေကို လုံလောက်အောင် ဘယ်လို ထုတ်လုပ်ပေးနေလဲ?
Agriculture ဆိုတာ လူသားတွေအတွက် အစားအစာနဲ့ လူသုံးကုန်ပစ္စည်းတွေ ရရှိဖို့ ကမ္ဘာ့မြေကြီးကို အသုံးချတဲ့ ပညာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ စပါး၊ သီးနှံ စိုက်ပျိုးခြင်း (Crop production) သာမက၊ တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်း (Livestock)၊ ရေလုပ်ငန်း/ငါးပုစွန်မွေးမြူခြင်း (Aquaculture) နဲ့ သစ်တောလုပ်ငန်း (Forestry) တို့အားလုံး အကျုံးဝင်ပါတယ်။
လေ့လာတဲ့အချက်: သီးနှံအထွက်နှုန်းကောင်းအောင်၊ တိရစ္ဆာန်တွေ ကျန်းမာအောင် ဘယ်လို စနစ်တကျ မွေးမြူမလဲ။
လက်တွေ့ဥပမာ: တစ်ပိုင်တစ်နိုင် စိုက်ပျိုးခြင်းမှသည် စက်မှုလယ်ယာစနစ်ဖြင့် အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ခြင်း။

Grade -10 chemistry chapter 1 မှာ ပါတဲ့
The study of chemistry related to other areas of study in science နဲ့ပတ်သတ်တဲ့အကြောင်း fields ၅ ခု
🔹 ၁။ Molecular Biology (မော်လီကျူးဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒ)
ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဗီဇအမှတ်အသား DNA, RNA တွေက ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်လဲ? သက်ရှိတွေရဲ့ အသေးငယ်ဆုံး ဆဲလ်အောက်အဆင့် လှုပ်ရှားမှုတွေကို ဓာတုဗေဒအမြင်နဲ့ အသေးစိတ် လေ့လာတဲ့ နယ်ပယ် ဖြစ်ပါတယ်။
🔹 ၂။ Microbiology (အဏုဇီဝဗေဒ)
မျက်စိနဲ့မမြင်ရတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်၊ ဘက်တီးရီးယားနဲ့ မိုက်ခရိုဘတ်စ် (Microbes) လေးတွေရဲ့ ကမ္ဘာအကြောင်းပါ။ သူတို့ရဲ့ တည်ဆောက်ပုံကို နားလည်ဖို့ ဓာတုဗေဒက ကူညီပေးပါတယ်။
🔹 ၃။ Biochemistry (ဇီဝဓာတုဗေဒ)
အပင်တွေ၊ တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဓာတ်ပြုမှုတွေ ဘယ်လိုဖြစ်ပျက်နေလဲ? အစာခြေဖျက်တာကအစ အပင်တွေ အလင်းမှီစုဖွဲ့တာအထိ ဖြစ်ပျက်သမျှ ဓာတုဖြစ်စဉ်တွေကို လေ့လာတာပါ။
🔹 ၄။ Medical Science (ဆေးပညာရပ်)
ရောဂါတွေကို ရှာဖွေမယ်၊ ကုသမယ်၊ ကာကွယ်မယ်။ ဒါတွေအားလုံးဟာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက် (Workings of human body) တွေကို ဓာတုဗေဒနည်းအရ နားလည်ပြီး ဆေးဝါးတွေ ဖော်စပ်ကုသခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
🔹 ၅။ Toxicology (အဆိပ်ဗေဒ)
အဆိပ်အတောက်တွေရဲ့ သဘောသဘာဝနဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို လေ့လာတဲ့ပညာပါ။ ကျွန်တော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဆေးပမာဏထက် ပိုနေလား၊ တားမြစ်ဓာတုပစ္စည်းတွေ ရှိနေလားဆိုတာကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပေးပါတယ်။ (နေ့စဉ်သုံး အလှကုန်နဲ့ သန့်စင်ဆေးရည်တွေမှာ ပါတတ်တဲ့ Phthalates, Paraben, Lead စတာတွေကို သတိပြုဖို့လည်း ဒီပညာရပ်က လမ်းညွှန်ပေးပါတယ်)။