Sayar Lynn Physics Class

Smart watch တွေမှာပါတဲ့ Blood Pressure Monitor အလုပ်လုပ်ပုံ

Smart watch တွေမှာပါတဲ့ သွေးပေါင်ချိန်တိုင်းတဲ့စနစ် (Blood Pressure Monitoring) က ဆေးခန်းတွေမှာသုံးတဲ့ လက်မှာပတ်ပြီး လေသွင်းတိုင်းတဲ့စနစ် (Cuff-based) နဲ့ လုံးဝမတူပါဘူး။

လက်ရှိ Smart watch အများစုဟာ Optical Sensors (အလင်းအာရုံခံကိရိယာတွေ) ကို အသုံးပြုပြီး သွေးပေါင်ချိန်ကို တိုင်းတာတွက်ချက်ကြတာပါ။ အလုပ်လုပ်ပုံ အဆင့်ဆင့်ကတော့ အခုလိုပါ—

⌚ Smart Watch တွေ သွေးပေါင်ချိန် တိုင်းတဲ့ နည်းလမ်းများ

Smart watch တွေဟာ အဓိကအားဖြင့် နည်းလမ်း ၂ ခုကို ပေါင်းစပ်ပြီး သွေးပေါင်ချိန်ကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်ပါတယ်။

၁။ PPG (Photoplethysmography) နည်းပညာ

ဒါက Watch အနောက်ဘက်ကနေ အစိမ်းရောင် ဒါမှမဟုတ် အနီရောင်မီးလေးတွေ လက်ကောက်ဝတ်ထဲကို လင်းပေးတဲ့စနစ်ပါ။

အလင်းပြန်ကန်မှု:
နှလုံးက သွေးညှစ်ထုတ်လိုက်တိုင်း လက်ကောက်ဝတ်ထဲမှာ သွေးထုထည် (Blood volume) ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။

တိုင်းတာမှု:
သွေးထုထည်များရင် အလင်းကို ပိုစုပ်ယူပြီး၊ သွေးထုထည်နည်းရင် အလင်းကို ပိုပြန်ကန်ပါတယ်။ နာရီက အဲဒီအလင်းပြန်ကန်မှုကို ကြည့်ပြီး သွေးခုန်နှုန်းလှိုင်း (Pulse wave) ကို ဖမ်းယူပါတယ်။

၂။ PTT (Pulse Transit Time) နည်းပညာ

Watch အချို့ (ဥပမာ- ECG ပါတဲ့ Samsung Galaxy Watch တွေ) က ECG လှိုင်းနဲ့ PPG လှိုင်း နှစ်ခုကြားက အချိန်ကွာခြားချက်ကို တိုင်းတာပါတယ်။

တွက်ချက်ပုံ: နှလုံးကနေ သွေးညှစ်ထုတ်လိုက်တဲ့အချိန်နဲ့ အဲဒီသွေးလှိုင်းက လက်ကောက်ဝတ်ဆီ ရောက်လာတဲ့အချိန် ကြားကစက္ကန့်ပိုင်းကို တိုင်းတာတာပါ။

သွေးပေါင်ချိန် ဆက်စပ်မှု: သွေးကြောတွေ တင်းနေရင် (သွေးတိုးနေရင်) သွေးလှိုင်းက မြန်မြန်ရောက်လာပြီး၊ သွေးကြောတွေ ပျော့နေရင် သွေးလှိုင်းက ဖြည်းဖြည်းပဲ ရောက်လာပါတယ်။ အဲဒီအမြန်နှုန်းကို ကြည့်ပြီး သွေးပေါင်ချိန်ကို Algorithm နဲ့ တွက်ထုတ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

⚠️ အရေးကြီးတဲ့ အချက်များ (သိထားသင့်သည်များ)

Calibrate (ညှိယူခြင်း) အမြဲလုပ်ရခြင်း:
Smart watch တွေ သွေးပေါင်ချိန်တိုင်းဖို့ဆိုရင် အရင်ဆုံး ဆေးခန်းသုံး သွေးပေါင်ချိန်စက်အစစ်နဲ့ တိုင်းပြီး နာရီထဲကို ကိန်းဂဏန်းတွေ အရင်ရိုက်ထည့်ပေးရပါတယ်။ နာရီက အဲဒီ Baseline ကိန်းဂဏန်းကိုမှ အခြေခံပြီး အတက်အကျကို ခန့်မှန်းပေးတာပါ။ ပုံမှန်အားဖြင့် ၄ ပတ်တစ်ခါ ပြန်ညှိပေးရလေ့ရှိပါတယ်။

အတိအကျ မဟုတ်နိုင်ခြင်း: Smart watch တွေဟာ အသားအရေအရောင်၊ နာရီပတ်ပုံ အကြပ်အတည်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနဲ့ ဆေးမင်ကြောင် (Tattoo) တွေအပေါ် မူတည်ပြီး အမှားအယွင်း ရှိနိုင်ပါတယ်။

ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အဆင့်မဟုတ်ခြင်း: တကယ့် သွေးတိုးရောဂါအခံရှိသူတွေဟာ နာရီတစ်ခုတည်းကိုပဲ အားကိုးပြီး ဆေးသောက်တာမျိုး မလုပ်သင့်ပါဘူး။

Wave Polarization နှင့် 3D Movie

3D ရုပ်ရှင်တွေကြည့်တဲ့အခါ မျက်မှန်တပ်ကြည့်ရတာကို မှတ်မိကြမှာပါ။ ဒါဟာ ရူပဗေဒရဲ့ Light Polarization သဘောတရားကို အသုံးချထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

လှိုင်းတွေရဲ့ သဘောသဘာဝနဲ့ 3D ရုပ်ရှင်တွေ ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်သလဲဆိုတာကို ရိုးရှင်းအောင် အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းပြပေးပါ့မယ်။

၁။ Polarization ဆိုတာဘာလဲ?

အလင်းဆိုတာ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်း (Electromagnetic wave) ဖြစ်ပြီး အရပ်မျက်နှာအနှံ့ကို တုန်ခါပြီး ရွေ့လျားပါတယ်။ ဥပမာ- အပေါ်အောက်၊ ဘေးတိုက်၊ စောင်းစောင်း စသဖြင့် ဘက်ပေါင်းစုံ တုန်ခါနေတာပါ။

Polarization ဆိုတာကတော့ အဲဒီလို အရပ်မျက်နှာအနှံ့ တုန်ခါနေတဲ့ အလင်းလှိုင်းတွေကို မျက်နှာပြင်တစ်ခုတည်း (Single Plane) မှာပဲ တုန်ခါအောင် စစ်ထုတ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

Polarizer: ဒါဟာ ဇကာတစ်ခုလိုပါပဲ။ ဥပမာ- ဒေါင်လိုက်အပေါက်တွေပါတဲ့ ဇကာဆိုရင် ဒေါင်လိုက်တုန်ခါတဲ့ လှိုင်းတွေကိုပဲ ပေးဖြတ်ပြီး ကျန်တဲ့လှိုင်းတွေကို ပိတ်ဆို့ထားလိုက်ပါတယ်။

၂။ 3D ရုပ်ရှင်တွေမှာ ဘယ်လိုအသုံးချသလဲ?

ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ မျက်လုံးနှစ်လုံးဟာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု 2 inches ခန့် ကွာနေတဲ့အတွက် မြင်ကွင်းကို ရှုထောင့်မတူဘဲ မြင်ရပါတယ်။ အဲဒီကွဲပြားမှုကို ဦးနှောက်က ပေါင်းစပ်လိုက်တဲ့အခါ "အနက် (Depth)" သို့မဟုတ် 3D ကို ခံစားရတာပါ။

3D ရုပ်ရှင်ရုံတွေမှာ ဒီသဘောတရားကို အောက်ပါအတိုင်း ဖန်တီးပါတယ်။

Projector နှစ်ခု (သို့မဟုတ် အထူးမှန်ဘီလူး): စကရင်ပေါ်ကို ပုံရိပ်နှစ်ခု တစ်ပြိုင်တည်း လွှတ်ပေးပါတယ်။ တစ်ခုက ဘယ်ဘက်မျက်လုံးအတွက်၊ နောက်တစ်ခုက ညာဘက်မျက်လုံးအတွက်ပါ။

Polarized Light: ဒီပုံရိပ်နှစ်ခုကို Polarization မတူအောင် လုပ်ထားပါတယ်။ ဥပမာ-

ဘယ်ဘက်ပုံရိပ်ကို Horizontal (အလျားလိုက်) ဝင်ရိုးညှိထားမယ်။

ညာဘက်ပုံရိပ်ကို Vertical (ဒေါင်လိုက်) ဝင်ရိုးညှိထားမယ်။

The 3D Glasses: သင်တပ်ထားတဲ့ မျက်မှန်ရဲ့ မှန်ဘီလူးနှစ်ဖက်ဟာလည်း Polarization မတူပါဘူး။

ဘယ်ဘက်မှန်ဘီလူးက အလျားလိုက်လှိုင်းကိုပဲ လက်ခံပြီး၊

ညာဘက်မှန်ဘီလူးက ဒေါင်လိုက်လှိုင်းကိုပဲ လက်ခံပါတယ်။

ရလဒ်: သင့်မျက်လုံးတစ်ဖက်စီက သူ့အတွက်သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပုံရိပ်ကိုပဲ မြင်ရပြီး၊ ဦးနှောက်ထဲမှာ အဲဒီပုံနှစ်ခု ပေါင်းစပ်သွားတဲ့အခါ ရုပ်ရှင်ထဲကအရာတွေက အပြင်ကို ထွက်လာသလိုမျိုး 3D အဖြစ် မြင်တွေ့ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ ခေတ်သစ် 3D (Circular Polarization)

အရင်တုန်းက Linear (အလျားလိုက်/ဒေါင်လိုက်) Polarization ကို သုံးပေမဲ့ အခုခေတ် Real 3D စနစ်မှာတော့ Circular Polarization ကို သုံးပါတယ်။

ဘာကြောင့်လဲ: Linear စနစ်မှာ ခေါင်းကို နည်းနည်းစောင်းလိုက်တာနဲ့ ပုံရိပ်တွေ ဝါးသွားတတ်ပါတယ်။

အားသာချက်: Circular Polarization ကတော့ လှိုင်းတွေကို စက်ဝိုင်းပုံ (လက်ဝဲရစ်/လက်ယာရစ်) လှည့်ထုတ်တာဖြစ်လို့ သင်ခေါင်းကို ဘယ်လိုပဲ စောင်းစောင်း ပုံရိပ်က ကြည်လင်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အောက်မှာတင်ပေးထားတဲ့ 3D video လေးကတော့ linear polarization
ကိုသုံးထားတာဖြစ်ပြီး Red နဲ့ Cyan filter plastic အကြည်လေး ၂ ခုသုံးပြီး 3D TV တွေမလိုဘဲ အလွယ်တကူကြည့်နိုင်ပါတယ်

Galaxy တစ်ခုဟာ ကျွန်တော်တို့ဆီကနေ အဝေးကို ပြေးထွက်သွားနေတယ် Redshift ဖြစ်နေတယ်ဆိုတာဘယ်လိုသိမလဲ

Galaxy တစ်ခုဟာ Redshift ဖြစ်နေတယ် (အနီရောင်ဘက်ကို ယိုင်သွားတယ်) ဆိုတာကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တွေက အရောင်ကို ကြည့်ရုံသက်သက်နဲ့ ဆုံးဖြတ်တာမဟုတ်ဘဲ Light Spectrum (အလင်းစဉ်) ကို တိုင်းတာပြီး ဆုံးဖြတ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို နားလည်ဖို့ အဓိက အချက် ၂ ချက်ရှိပါတယ်။

၁။ မူလအရောင် (သို့မဟုတ်) အလင်းစဉ်ကို ဘယ်လိုသိတာလဲ။

Galaxy တစ်ခုမှာ ကြယ်သန်းပေါင်းများစွာ ရှိပါတယ်။ အဲဒီကြယ်တွေထဲမှာရှိတဲ့ Hydrogen, Helium နဲ့ တခြားဒြပ်စင်တွေဟာ အလင်းကို ထုတ်လွှတ်တဲ့အခါ သတ်မှတ်ထားတဲ့ Wave Length (လှိုင်းအလျား) တွေမှာပဲ အလင်းလိုင်းတွေကို ထုတ်လွှတ်ပါတယ်။

ဓာတ်ခွဲခန်းထဲမှာ Hydrogen ဓာတ်ငွေ့ကို မီးရှို့ကြည့်ရင် ဘယ်နေရာမှာ အလင်းလှိုင်းကျလဲဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ အတိအကျ သိပါတယ်။ ဒါဟာ "စကြာဝဠာသုံး လက်ဗွေရာ" လိုပါပဲ။ Galaxy တစ်ခုရဲ့ မူလအရောင်ကို သိစရာမလိုဘဲ အဲဒီထဲမှာပါတဲ့ ဓာတ်ငွေ့တွေရဲ့ Standard Pattern ကို သိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ Redshift ဖြစ်နေတယ်ဆိုတာ ဘယ်လိုသိတာလဲ။

Galaxy တစ်ခုဆီက လာတဲ့ အလင်းကို Spectrum ခွဲကြည့်တဲ့အခါ အထက်မှာ ပြောခဲ့တဲ့ ဓာတ်ငွေ့တွေရဲ့ "လက်ဗွေရာ" (Pattern) တွေကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ Pattern တွေဟာ ရှိရမယ့်နေရာမှာ မရှိဘဲ လှိုင်းအလျား ပိုရှည်တဲ့ အနီရောင်ဘက် (Red end) ကို စုပြုံပြီး ရွှေ့သွားတာကို တွေ့ရပါတယ်။

တကယ်လို့ Galaxy က ငြိမ်နေရင်: လိုင်းတွေက ဓာတ်ခွဲခန်းထဲကအတိုင်း အတိအကျ ကျနေမယ်။

တကယ်လို့ Galaxy က ဝေးရာကို ပြေးနေရင်: လှိုင်းတွေက ဆွဲဆန့်ခံရပြီး အနီရောင်ဘက်ကို ရွှေ့သွားမယ် (Redshift)။

ဒီဖြစ်စဉ်ကို Doppler Effect နဲ့ ခိုင်းနှိုင်းလို့ရပါတယ်။ ဥပမာ- အရေးပေါ်ကားတစ်စီး သင့်ဆီကနေ ဝေးရာကို မောင်းသွားတဲ့အခါ အသံလှိုင်းတွေ ကျယ်ပြန့်သွားပြီး အသံဩသွားသလိုမျိုးပဲ၊ Galaxy တွေ ဝေးရာကို ပြေးတဲ့အခါ အလင်းလှိုင်းတွေ ဆွဲဆန့်ခံရပြီး အနီရောင်ဘက်ကို ပြောင်းသွားတာပါ။

အနှစ်ချုပ်ရရင်

ကျွန်တော်တို့က Galaxy ရဲ့ အရောင်ကို ကြည့်တာမဟုတ်ဘဲ၊ သူတို့ဆီကလာတဲ့ အလင်းထဲက ဓာတုဗေဒ လက်ဗွေရာ (Spectral Lines) တွေ ဘယ်လောက်အကွာအဝေးအထိ ရွှေ့သွားသလဲဆိုတာကို Formula နဲ့ တွက်ချက်ပြီး သိတာ ဖြစ်ပါတယ်။