Science with Nalinda sir

මේ සැරේනම් අමාරුයි කිව්ව විද්‍යාවට,
දරුවොන්ගෙ results අහද්දි පුදුම සතුටක් දැනෙන්නෙ. 🔥🎖️😍💪

✨ "මල්ලි... ඕකෙන් එන්නේ වතුර වාෂ්ප විතරයි බං!"

කියලා කවුරුහරි කිව්වොත්, අදින් පස්සේ ඒ බොරුවට අහුවෙන්න එපා! 🛑

​හැමෝම V**e එකක් අතේ තියාගෙන, දුම් වළලු දාලා Cool වෙන්න හදද්දී, ඔයා ඒ රැල්ලට අහුවෙන්න කලින් මේක හොඳට කියවලා තේරුම් ගන්න. මේක වෛද්‍ය විද්‍යාත්මකව ඔප්පු වෙච්ච ඇත්තම කතාව.

​🧪 V**e එකක් ඇතුලේ ඇත්තටම තියෙන්නේ මොනවාද?

​V**e කම්පැනි කාරයෝ කරන්නේ මින්ට්, ස්ට්‍රෝබෙරි, මැංගෝ වගේ පට්ට රසවල් දාලා තරුණ පරම්පරාව මේකට ඇබ්බැහි කරගන්න එක. හැබැයි ඔය ලස්සන සුවඳ පිටිපස්සේ තියෙන්නේ දරුණු විෂ රසායනික තොගයක්.

​High Ni****ne: සිගරට් වලට වඩා දරුණුවට ඇබ්බැහි වෙන නිකටින් මේකේ තියෙනවා. සමහර පොඩි Pod එකක සිගරට් පැකට් 2ක 3ක නිකටින් තියෙනවා.

​Formaldehyde & Benzene: මේවා වාහන වලට දාන ඇන්ටිෆ්‍රීස් වල සහ තීන්ත වල තියෙන, කෙලින්ම පිළිකා හදන රසායනික ද්‍රව්‍ය.

​Heavy Metals: V**e එක ඇතුලේ තියෙන කම්බි කූර රත් වෙද්දී ඒකෙන් නිකල්, ඊයම් (Lead) වගේ බැර ලෝහ කුඩු දුම එක්කම පෙනහළු ඇතුලට යනවා.

​🫁 පෙනහළු කුණුවෙලා යන ලෙඩවල් (EVALI සහ Popcorn Lung)

​ඔය දුම දිගටම ඇතුලට ගත්තම ශරීරය ඇතුලේ වෙන්නේ පට්ටම විනාශයක්.

​EVALI (V**e නිසා හැදෙන පෙනහළු රෝගය): V**e ඔයිල් වල තියෙන Vitamin E Acetate කියන ද්‍රව්‍යය පෙනහළු ඇතුලේ තැන්පත් වුණාම පෙනහළු හොඳටම ඉදිමිලා, සැරව පිරිලා, හුස්ම ගන්න බැරි වෙනවා. මේක හැදුනොත් ICU එකේ මැෂින් වලට සම්බන්ධ වෙලා තමයි ඉන්න වෙන්නේ.

​Popcorn Lung (Bronchiolitis Obliterans): V**e වල රසකාරක හදන්න ගන්න Diacetyl (ඩයසිටයිල්) කියන කෙමිකල් එක නිසා පෙනහළුවල තියෙන කුඩාම ශ්වසන නාල සදහටම පටු වෙලා, තුවාල වෙලා විනාශ වෙනවා. මේකෙන් එන හුස්ම හිරවීම ජීවිත කාලෙටම සනීප කරන්න බැහැ.

​Lung Cancer (පෙනහළු පිළිකා): V**e දුමේ තියෙන පිළිකාකාරක කෙලින්ම පෙනහළු සෛල විනාශ කරලා කාලයත් එක්කම පිළිකා ඇති කරනවා.

​🧠 තරුණ මොළය මොට්ට කරන නිකටින් සෙල්ලම

​වයස අවුරුදු 25 වෙනකම් අපේ මොළය වර්ධනය වෙනවා. ඒ කාලේ ඇතුලත මේ වගේ අධික නිකටින් ප්‍රමාණයක් ශරීරගත වුණාම මොළයේ වර්ධනය බාල වෙනවා. මතක ශක්තිය, අවධානය සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වෙලා යනවා. අන්තිමට නිතරම කේන්ති යන, ඩිප්‍රෙෂන් (Depression) තියෙන මානසික ලෙඩෙක් බවට ඔයාව පත් කරනවා.

​💔 ජීවිතය සෙල්ලමක් කරගන්න එපා!

​අර කම්පැනි කාරයෝ ලස්සන Gadgets හදලා, පාට පාට රසවල් දාලා විකුණන්නේ ඔයාගේ සෞඛ්‍යය ගැන හිතලා නෙවෙයි, ඔයාලව බිලිබාගෙන උන්ගේ සාක්කු පුරවගන්න. තාවකාලික Cool එකක්, රැල්ලක් පස්සේ ගිහින් අන්තිමට අම්මා තාත්තට අඬන්න ඉතුරු කරලා, මැෂින් වලට වාරු වෙලා ICU ඇඳන් උඩ ජීවිතය ඉල්ලලා අඬන්න වෙන්නේ ඔයාටමයි.
​තමන්ගේ ජීවිතේට ආදරේ නම්, අනාගතයක් තියෙන තරුණ පරම්පරාවක් විදියට අදම මේ විනාශයට "නැහැ" කියන්න ශක්තියක් ඇති කරගන්න.

​👉 V**e එකක් අතේ තියාගෙන ඉන්න එක Trend එකක් කියලා හිතන් ඉන්න හැම තරුණ කොල්ලෙක්, කෙල්ලෙක්ටම බලන්න මේ Post එක Share කරන්න. ඔයාගේ වටිනා අදහසත් පහලින් Comment කරගෙන යන්න!

**e **eTruth

📚2nd Term tutes 2026

🌊 මොකක්ද මේ "එල් නිනෝ" (El Niño) කියන්නේ? 🤔🌍
ළඟකදි ඉඳන් අපිට නිතරම ඇහෙන වචනයක් තමයි "එල් නිනෝ" කියන්නේ. මේ දවස්වල තියෙන දැඩි රස්නයටත්, කාලගුණ විපර්යාසවලටත් මේක ලොකුවටම බලපානවා. හැබැයි මොකක්ද මේ සංසිද්ධිය? අද අපි ඒ ගැන මුල ඉඳන්ම සරලව ඉගෙන ගනිමු.

🔍 සරලවම කිව්වොත්...

'එල් නිනෝ' කියන්නේ පැසිෆික් සාගරයේ මධ්‍යම සහ නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල මුහුදු මතුපිට ජලය සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා අසාමාන්‍ය ලෙස රත් වීමයි.
මේ සාගර ජලය රත් වීම නිසා මුළු ලෝකයේම වායුගෝලීය රටාවන් වෙනස් වෙලා, ලෝකයේ විවිධ රටවලට දරුණු කාලගුණික බලපෑම් එල්ල වෙනවා.

⚙️ මේක වෙන්නේ කොහොමද? (විද්‍යාත්මක පසුබිම)

සාමාන්‍ය තත්ත්වය: සාමාන්‍ය කාලයට පැසිෆික් සාගරය හරහා හමන සුළං (Trade Winds) මඟින් රත් වූ මතුපිට ජලය ආසියාව සහ ඕස්ට්‍රේලියාව දෙසට තල්ලු කරනවා.
එල් නිනෝ තත්ත්වය: හැබැයි එල් නිනෝ වර්ෂවලදී මේ හමන සුළං දුර්වල වෙනවා. ඒ නිසා අර රත් වුණු උණුසුම් ජලය ආසියාව දෙසට එන්නේ නැතුව, දකුණු ඇමරිකාව (පේරු රාජ්‍යය දෙසට) දෙසට ගලාගෙන යනවා.

💡 දැනුමට යමක්: "El Niño" කියන්නේ ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් "ක්‍රිස්තු බිළිඳා" කියන අදහසයි. දකුණු ඇමරිකාවේ ධීවරයින්ට මේ මුහුදු ජලය රත් වීමේ සංසිද්ධිය මුලින්ම නිරීක්ෂණය වුණේ දෙසැම්බර් (නත්තල්) කාලයේදී නිසා ඔවුන් මේ නම තබා තිබෙනවා.

⚠️ මෙයින් ලෝකයට වෙන බලපෑම මොකක්ද?

මේ සාගර ජලයේ උෂ්ණත්වය වෙනස් වීම නිසා මුළු ලෝකයේම වැසි රටාවන් උඩුයටිකුරු වෙනවා:

1 දරුණු නියඟයන්: ඕස්ට්‍රේලියාව, ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු ආසියාතික රටවලට සාමාන්‍යයෙන් ලැබෙන වැසි අඩු වී, දැඩි රස්නයක් සහ නියඟ තත්ත්වයන් ඇති වෙන්න පුළුවන්.
2 අධික වැසි සහ ගංවතුර: සාමාන්‍යයෙන් වියළි කලාපයක් වන දකුණු ඇමරිකාවේ බටහිර වෙරළ තීරයට (පේරු, ඉක්වදෝරය වැනි රටවලට) අධික වැසි ලැබී ගංවතුර තත්ත්වයන් ඇති වෙනවා.

🇱🇰 ලංකාවට මේක බලපාන්නේ කොහොමද?

එල් නිනෝ සක්‍රීය වුණාම ලංකාවටත් ඒක සෘජුවම දැනෙනවා.
👉වගාවලට අවශ්‍ය ජලය හිඟ වීම.
👉බෝවන රෝග පැතිරීමේ අවදානම වැඩි වීම.
👉දවල් කාලයේ මෙන්ම රාත්‍රී කාලයේදීත් සාමාන්‍යයට වඩා වැඩි උෂ්ණත්වයක් (රස්නයක්) දැනීම.

📌 අවසාන වශයෙන්,
එල් නිනෝ කියන්නේ මිනිස්සු අතින් සිද්ධ වෙන දෙයක් නෙවෙයි, මේක වසර කිහිපයකට වරක් (අවුරුදු 2-7 කට වරක්) ස්වභාවිකව සිද්ධ වෙන චක්‍රීය ක්‍රියාවලියක්. හැබැයි ගෝලීය උණුසුම (Global Warming) නිසා දැන් මේ තත්ත්වය වෙනදාට වඩා දරුණුවට දැනෙන්න පටන් අරන් තියෙනවා.

හැමදාමත් මේ වගේ වැදගත් විද්‍යාත්මක තොරතුරු සරලව දැනගන්න එකතු වී සිටින්න අපේ Science with Nalinda Sir චැනලය සමඟ! 👍🧪



#එල්නිනෝ #කාලගුණ

අපේ විද්‍යාව පන්තියේ 10 වසර දියණියකගේ අතින් හැඩවුණු අලංකාර හැරී පෝටර් පැන්සල් චිත්‍රය. 😍✏️⚡️👓

මෙච්චර තාත්විකව අඳින්න තියෙන හැකියාව ඇත්තටම පුදුමසහගතයි. මේ අපූර්ව දක්ෂතාවය ගැන මට ගොඩක් ආඩම්බරයි. පැන්සලෙන් මවන මේ මායාව ඇත්තටම අගය කළ යුතුයි. අනාගතයේදී තවත් මෙවැනි අලංකාර නිර්මාණ බිහි කරන්න ඔයාට ශක්තිය ලැබෙන්න කියලා ප්‍රාර්ථනා කරනවා! ❤️🎨✨

දිය ඇලි ඇත්තටම "බිලිගන්නවා" ද? ඒ පිටුපස තියෙන සැබෑ විද්‍යාව මොකක්ද? 🌊🤔
අපි නිතරම ප්‍රවෘත්තිවලින් අහන දෙයක් තමයි "අර දිය ඇල්ල අදත් කෙනෙක්ව බිලි අරගෙන" කියන කතාව. මේ නිසා ගොඩක් අය හිතන්නේ දිය ඇලි ගාව මොකක් හරි අද්භූත බලවේගයක් තියෙනවා කියලා. හැබැයි දරුවනේ, මේකට හේතුව අද්භූත දෙයක් නෙවෙයි, සම්පූර්ණයෙන්ම විද්‍යාව!

දිය ඇල්ලක් අසලදී මේ තරම් අනතුරු වෙන්නේ ඇයි කියලා අද අපි විද්‍යාත්මකව හොයලා බලමු.

1. ජලයේ ඝනත්වය අඩුවීම සහ උඩුකුරු තෙරපුම අහිමි වීම (Density & Upthrust) 🫧

දිය ඇල්ලක් විශාල උසක ඉඳන් පහළට කඩාගෙන වැටෙද්දී, ඒ වතුරට විශාල වාතය ප්‍රමාණයක් මිශ්‍ර වෙනවා. එතකොට දිය ඇල්ල පාමුල තියෙන්නේ නිකම්ම වතුර නෙවෙයි, වාතය පිරුණු "බුබුලු වතුර". විද්‍යාත්මකව බැලුවොත්, වාතය මිශ්‍ර වුණාම ඒ ජලයේ ඝනත්වය (Density) සාමාන්‍ය ජලයට වඩා ගොඩක් අඩු වෙනවා.
වතුරේ ඝනත්වය අඩු වුණාම, වතුරෙන් අපේ ශරීරය උඩට ඉස්සෙන බලය එහෙමත් නැත්නම් උඩුකුරු තෙරපුමත් (Upthrust) අඩු වෙනවා. ඒ නිසා කොච්චර දක්ෂ පිහිනුම් ශූරයෙක් වුණත් මේ බුබුලු පිරුණු වතුරේදී පාවෙන්නේ නැතුව ගලක් වගේ පහළට කිඳා බහිනවා!

2. දිය සුළි සහ යටි දියවැල් (Undercurrents) 🔄

විශාල ජල කඳක් වේගයෙන් පහළට වැටෙද්දී, ඒ වැටෙන තැන ලොකු වලක් හැදිලා වතුර රවුමට කැරකෙන්න ගන්නවා. මේකට අපි දිය සුළියක් කියනවා. මේකෙදි වෙන්නේ උඩ තියෙන වතුර වේගයෙන් පහළට ඇදලා අරගෙන, යටින් තියෙන වතුර නැවත උඩට එන එකයි. කෙනෙක් මේ යටි දියවැලකට අහු වුණොත්, කොච්චර උත්සාහ කළත් ඒ බලවත් ජල ප්‍රවාහය මගින් ඔහුව ආයෙ ආයෙත් වතුර යටටමයි අදින්නේ.

3. ඝර්ෂණය අඩුවීම (Reduced Friction) 🪨

දිය ඇලි ආශ්‍රිතව තියෙන ගල් නිතරම තෙමිලා තියෙන නිසා ඒවායේ ඇල්ගී සහ පාසි බැඳෙනවා. මේ නිසා ඒ ගල් මතුපිට ඇතිවන ඝර්ෂණ බලය ඉතාම අඩුයි. ඒ කියන්නේ හරිම ලිස්සනසුලුයි! පොඩ්ඩක් හරි පය ලිස්සුවොත් අපිව කෙළින්ම ඇදගෙන වැටෙන්නේ අර කලින් කිව්ව අනතුරුදායක දිය සුළියක් මැදටයි.

4. හදිසි උෂ්ණත්ව වෙනස (Cold Shock) 🥶

ගොඩක් දිය ඇලිවල වතුර හරිම සීතලයි. අපි අව්වේ රස්නේ ඉඳලා, මහන්සි වෙලා ගිහින් එකපාරටම මේ වගේ සීතල වතුරකට පැන්නම අපේ ඇඟේ මාංශ පේශි හිරි වැටෙනවා. ඒ වගේම එකපාරටම ලොකු හුස්මක් ඉහළට ඇදෙනවා (Gasp reflex). මේ වෙලාවේදී නාසයෙන් සහ කටින් වතුර පෙවිලා ඉක්මනින්ම හුස්ම හිරවෙන්න පුළුවන්.

5. ජලයේ ගම්‍යතාවය (Momentum) 🌊

උඩ ඉඳන් වැටෙන ජල කඳට විශාල ශක්තියක් වගේම වේගයක් තියෙනවා. ඒ වතුර එක්ක ගල් පතුරු, ලී කොටන් වගේ දේවල් පවා විශාල වේගයකින් පහළට එන්න පුළුවන්. වතුර යට කිමිදෙමින් ඉන්න කෙනෙකුගේ ඔළුවේ මේවා වැදුණොත් සිහිය නැති වෙලා විශාල අනතුරක් වෙන්න පුළුවන්.
දැන් ඔබට තේරෙනවා නේද දිය ඇලි අපිව "බිලිගන්නේ" අද්භූත බලවේගයකින් නෙවෙයි, මේ භෞතික විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත සහ අපේ තියෙන නොසැලකිලිමත්කම නිසා කියලා?
ස්වභාවධර්මයේ ලස්සන විඳින්න. හැබැයි ඒක පිටුපස තියෙන විද්‍යාව සහ අවදානම ගැනත් හොඳ අවබෝධයකින් නිතරම පරිස්සම් වෙන්න!

ඔබේ යාළුවන්ටත් මේ දැනුම බෙදාගන්න Share කරන්න. විද්‍යාව සරලව ඉගෙනගන්න දිගටම රැඳී සිටින්න අපේ පිටුවත් එක්ක.
- Science with Nalinda Sir -

#දියඇලි #විද්‍යාව #ආරක්ෂාව #දැනුවත්කිරීම #ශ්‍රීලංකා #දියසුළි #ඝනත්වය

සියලු පැතුම් ඉටු වෙන වාසනාවන්ත සුභ අලුත් අවුරුද්දක් වේවා !!!!!!