Prasad sir

දරුවාගේ මොළය ශක්තිමත් වෙන්නේ කොහොමද? දෙමාපියන් දැනගත යුතු වැදගත්ම දේවල්

පුංචි දරුවෙක් ඉන්න ගෙදරක සෙල්ලම් බඩු හැමතැනම විසිරිලා තියෙන එක, එකම ප්‍රශ්නය දහස් වතාවක් අහන එක, නැත්නම් හිටිහැටියේම කේන්ති අරන් බිම පෙරළිලා අඬන එක සාමාන්‍ය දෙයක්. මේ හැම හැසිරීමක් පිටුපසම තියෙන්නේ දරුවාගේ දඟකාරකම විතරක් නෙවෙයි, එයාගේ මොළය වේගයෙන් වර්ධනය වන අපූරු විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලියක්.

දරුවාගේ මොළය ගැන මූලික අවබෝධය: පුංචි මොළය ඇතුළේ මොකද වෙන්නේ?

දරුවෙකුගේ මොළය කියන්නේ වැඩිහිටි මොළයක කුඩා සංස්කරණයකට නෙවෙයි. එය නිරන්තරයෙන් අලුත්වැඩියා වන, පරිණාමයට ලක්වන සජීවී විද්‍යාගාරයක් වැනියි.

Neuroplasticity (මොළයේ නම්‍යශීලී බව): දරුවාගේ මොළයට බාහිර පරිසරයෙන් ලැබෙන අත්දැකීම් අනුව තමන්ගේ ව්‍යුහය වෙනස් කරගන්න පුදුමාකාර හැකියාවක් තියෙනවා. අපි මේකට "නියුරෝප්ලාස්ටිසිටි" (Neuroplasticity) කියලා කියනවා. දරුවා දකින, අහන, සහ ස්පර්ශ කරන හැම අත්දැකීමකින්ම මොළයේ සෛල (Neurons) අතර අලුත් සන්නිවේදන ජාලයන් නිර්මාණය වෙනවා.

Synaptic Pruning (සම්බන්ධතා ස්වාභාවිකව අඩු වීම): දරුවා කුඩා කාලයේදී මොළය ඇතුළේ සම්බන්ධතා මිලියන ගණනක් වේගයෙන් හැදෙනවා. හැබැයි දරුවා නිතරම භාවිත කරන සම්බන්ධතා (උදාහරණයක් ලෙස මව්භාෂාව ඇසීම) ශක්තිමත් වන අතර, භාවිත නොකරන සම්බන්ධතා මොළය විසින්ම ඉවත් කර දමනු ලබනවා. මේ ක්‍රියාවලිය "සයිනැප්ටික් පෲනිං" (Synaptic Pruning) ලෙස හඳුන්වනවා. මෙය මොළයේ කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කරන්න සිදුවන ස්වාභාවික ක්‍රියාවලියක්.

ඉහළ මොළය සහ පහළ මොළය: අපේ මොළයේ හැඟීම් සහ බිය පාලනය කරන්නේ "පහළ මොළය" (Limbic System) මඟින්. තර්කානුකූලව සිතීම, සැලසුම් කිරීම, සහ හැඟීම් පාලනය කරන්නේ මොළයේ ඉදිරිපස කොටස හෙවත් "ඉහළ මොළය" (Prefrontal Cortex) මඟින්. දරුවෙකු ඉපදෙන විට පහළ මොළය හොඳින් ක්‍රියාත්මක වුණත්, ඉහළ මොළය සම්පූර්ණයෙන්ම වර්ධනය වී අවසන් වෙන්නේ වයස අවුරුදු 25ක් පමණ වන විටයි.

සෑම දරුවෙකුම එකම වේගයකින් වර්ධනය නොවේ. එක් දරුවෙකු ඉක්මනින් කතා කිරීමට පටන් ගන්නා විට, තවත් දරුවෙකු ඉක්මනින් ඇවිදීමට ඉගෙන ගත හැකිය. මෙය සාමාන්‍ය තත්ත්වයකි. මෙම ලිපිය පොදු අධ්‍යාපනික අරමුණු සඳහා පමණක් වන අතර, ඔබේ දරුවාගේ වර්ධනයේ ප්‍රධාන සන්ධිස්ථාන (Developmental Milestones) ගැන දිගුකාලීන ගැටලුවක් ඇත්නම්, සෑම විටම සුදුසු ළමා වෛද්‍යවරයෙකු (Pediatrician) හෝ සායනික මනෝවිද්‍යාඥයෙකු හමුවී උපදෙස් ලබාගන්න.

// වයස් කාණ්ඩ අනුව මොළයේ වර්ධනය සිදුවන ආකාරය

A. වයස අවුරුදු 1 - 2: ආරක්ෂාව, බැඳීම සහ ලෝකය හඳුනාගැනීම
මෙම වයසේදී දරුවාගේ මොළයේ ප්‍රධානම කාර්යය වන්නේ තමන් අවට පරිසරය තමන්ට ආරක්ෂිතද යන්න තහවුරු කරගැනීමයි. මව සහ පියා සමඟ ඇති වන සමීප බැඳීම (Attachment) දරුවාගේ ආතති කළමනාකරණ පද්ධතිය හැඩගස්වනවා.

මෙම වයසේදී භාෂා ග්‍රහණය ඉතා ඉහළයි. ඔවුන් වචන තේරුම් ගැනීමට සහ අනුකරණය කිරීමට පටන් ගන්නවා. වයස අවුරුදු 1.5–2 වන විට දරුවන් හිටිහැටියේම කේන්ති ගැනීම හෝ බිම පෙරළී හැඬීම (Tantrums) සාමාන්‍ය දෙයක්. එයට හේතුව ඔවුන්ට දැනෙන දැඩි බිය, බලාපොරොත්තු සුන්වීම වැනි හැඟීම් වචනයෙන් කියාගන්නට හෝ පාලනය කරගන්නට තරම් ඔවුන්ගේ "ඉහළ මොළය" තවමත් වර්ධනය වී නොමැති වීමයි.

දෙමාපියන්ට කළ හැකි සරල දේවල් 4ක්:

නිතර ඇස ගැටීම සහ සිනහව (Eye Contact): දරුවා දෙස බලා සිනාසෙන්න, කතා කරන්න. එයින් ඔවුන්ගේ මොළයේ සමාජීය සම්බන්ධතා වර්ධනය වේ.

භාෂාව ඇසීමට සැලැස්වීම: ඔබ කරන දේ සරල වචනවලින් විස්තර කරන්න (උදා: "දැන් අපි බත් කමු", "මෙන්න රතු පාට බෝලයක්").

ස්පර්ශය සහ තුරුළු කරගැනීම: දරුවා අඬන විට හෝ බිය වූ විට තුරුළු කරගැනීමෙන් Oxytocin හෝමෝනය ශ්‍රාවය වී මොළය සන්සුන් වේ.

ස්ථාවර දිනචරියාවක් (Routine): කෑම දෙන වෙලාව, නින්දට යන වෙලාව ස්ථාවරව තබාගැනීමෙන් දරුවාට ආරක්ෂිත බවක් දැනේ.

B. වයස අවුරුදු 3 - 5: පරිකල්පනයේ සහ ප්‍රශ්න වැස්සේ කාලය
මෙය පෙර පාසල් වියයි. දරුවාගේ මොළයේ භාෂා කේන්ද්‍රස්ථාන වේගයෙන් වර්ධනය වන නිසා ඔවුන් "ඇයි?", "ඒ මොකක්ද?" වැනි ප්‍රශ්න වැස්සක් ඔබෙන් අසන්නට පටන් ගනීවි. පරිකල්පනය (Imagination) උපරිම අදියරක පවතින බැවින් ඔවුන් මනඃකල්පිත චරිත සමඟ සෙල්ලම් කිරීමට ප්‍රිය කරයි.

මෙම වයසේදී දරුවන් තමන්ගේ හැඟීම් හඳුනාගැනීමට ඉගෙන ගන්නවා. සෙල්ලම් කිරීම (Play-based learning) හරහා ඔවුන් අන් අය සමඟ බෙදාගැනීම, ඉවසීම සහ සමාජ කුසලතා ඉගෙන ගනී.

දෙමාපියන්ට කළ හැකි සරල දේවල් 5ක්:

ප්‍රශ්නවලට ආදරයෙන් උත්තර දීම: දරුවාගේ කුතුහලය මොළයේ සෛල උත්තේජනය කරන නිසා සන්සුන්ව පිළිතුරු දෙන්න.

හැඟීම් නාමකරණය (Naming Emotions): දරුවා කේන්ති ගත් විට "ඔයාට දැන් කේන්ති ගිහින් නේද ඉන්නේ?" වැනි වචන හරහා හැඟීම් හඳුනාගැනීමට උදවු කරන්න.

නිදහස් සෙල්ලමට ඉඩ දීම: ගොඩනැඟිලි කුට්ටි (Blocks), මැටි හෝ චිත්‍ර ඇඳීම වැනි දෑ හරහා නිර්මාණශීලීත්වය වර්ධනය කරන්න.

සරල තෝරාගැනීම් ලබාදීම: "ඔයා අද අඳින්නේ නිල් පාට ඇඳුමද, රතු පාට ඇඳුමද?" වැනි සරල තෝරාගැනීම් මඟින් දරුවාගේ තීරණ ගැනීමේ හැකියාව වර්ධනය වේ.

පැහැදිලි සීමා මායිම් (Boundaries): නොකළ යුතු දේ සන්සුන්ව, නීති ලෙස පවුල තුළ ස්ථාපිත කරන්න.

C. වයස අවුරුදු 6 - 8: විධිමත් අධ්‍යාපනය සහ අවධානය
දරුවා පාසල් යන වයසට පැමිණි විට, මොළයේ "විධායක ක්‍රියාකාරීත්වය" (Executive Function) වර්ධනය වීම ආරම්භ වේ. මෙයින් අදහස් කරන්නේ අවධානය එක තැනක තබාගැනීම, මතකය පවත්වා ගැනීම සහ සැලසුම් සහගතව වැඩ කිරීමේ හැකියාවයි.

මිතුරන්ගේ ඇසුර මේ කාලයේදී ඉතා වැදගත් වේ. සාධාරණත්වය, නීති රීති පිළිපැදීම සහ තමන්ගේ දක්ෂතා මොනවාද යන්න ගැන දරුවා අවධානය යොමු කරයි. මෙම වයසේදී දරුවා කරන වැරදිවලට දඬුවම් කරනවා වෙනුවට, වැරදීම කියන්නේ ඉගෙනීමේ ක්‍රියාවලියේම කොටසක් බව වටහා දීම වැදගත්ය.

දෙමාපියන්ට කළ හැකි සරල දේවල් 5ක්:

නිවැරදිව අගය කිරීම (Process Praise): "ඔයා හරි බුද්ධිමත්" කියනවා වෙනුවට, "ඔයා මේ ගණන හදන්න ගොඩක් මහන්සි වුණා, ඒක හරි අගෙයි" යනුවෙන් දරුවාගේ උත්සාහය අගය කරන්න.

සමබර කාලසටහනක්: පාසල් වැඩ, ගෙදර දොරේ වැඩ මෙන්ම සෙල්ලම් කිරීමට සහ ප්‍රමාණවත් නින්දක් ලබාගැනීමට ස්ථාවර කාලයක් වෙන් කරන්න.

කියවීමේ පුරුද්ද: දිනපතා දරුවා සමඟ පොතක් කියවීමෙන් භාෂා සහ තර්කන කුසලතා වර්ධනය වේ.

ගෘහස්ථ වගකීම් පැවරීම: සෙල්ලම් බඩු අස් කිරීම, තමන්ගේ පිඟාන සේදීම වැනි සරල වැඩ පැවරීමෙන් ස්වාධීනත්වය පුරුදු කරන්න.

හැඟීම් පාලනයට ක්‍රම කියාදීම: තරහක් ආ විට ගැඹුරින් හුස්ම ගන්නා ආකාරය වැනි සරල දෑ පුරුදු කරන්න.

D. වයස අවුරුදු 9 - 10: ස්වාධීනත්වය සහ සමාජීය බලපෑම
නව යොවුන් වියට පා තබන මෙම අවදියේදී දරුවාගේ මොළය තමන් කවුද, තමන්ගේ අනන්‍යතාවය කුමක්ද යන්න සෙවීමට පටන් ගනී. මිතුරන්ගේ මතය (Peer Influence) පවුලේ මතයට වඩා වැදගත් වීමට පටන් ගන්නේ මේ කාලයේදීය.

ඔවුන් තමන්ව අනෙක් අය සමඟ සැසඳීමට පටන් ගන්නා නිසා ආත්ම අභිමානය (Self-esteem) බිඳ වැටීමේ අවදානමක් පවතී. එමෙන්ම තාක්ෂණය, දුරකථන සහ අන්තර්ජාලය (Screen time) කෙරෙහි ඇති ආකර්ෂණය වැඩි වන බැවින්, මොළයේ Dopamine හෝමෝන ක්‍රියාකාරීත්වය උත්තේජනය වී එයට ඇබ්බැහි වීමේ ප්‍රවණතාවක් පවතී.

දෙමාපියන්ට කළ හැකි සරල දේවල් 5ක්:

විවෘත සන්නිවේදනය: දරුවාට විවේචනයෙන් තොරව තම අදහස් සහ ගැටලු පැවසීමට හැකි ආරක්ෂිත පරිසරයක් නිවස තුළ නිර්මාණය කරන්න.

ඩිජිටල් මාධ්‍ය භාවිතය සීමා කිරීම: නිවස තුළ 'Screen-free' කලාප (උදා: කෑම මේසය, නිදන කාමරය) සාදන්න.

ගැටලු විසඳීමට මඟ පෙන්වීම (Problem-solving): ප්‍රශ්නයක් ආ විට සෘජුවම විසඳුම නොදී "මේකට ඔයාට කරන්න පුළුවන් මොනවාද?" කියා දරුවාගෙන් අසන්න.

සැසඳීම්වලින් වැළකීම: කිසිවිටෙකත් වෙනත් දරුවන්ගේ දක්ෂතා සමඟ ඔබේ දරුවා සසඳන්න එපා.

පවුලේ නීති එකට එකතු වී හැදීම: නිවසේ නීති පැනවීමේදී දරුවාගේ අදහස්ද විමසා ඒවා තීරණය කරන්න.

// දරුවාගේ මොළය සෞඛ්‍ය සම්පන්නව වර්ධනය කිරීමට බලපාන ප්‍රධාන සාධක

දරුවෙකුගේ මොළය යනු නිකම්ම වැඩෙන අවයවයක් නොවේ. එය පෝෂණය කිරීමට බාහිරින් ලැබෙන සහයෝගය අත්‍යවශ්‍ය වේ. Harvard මධ්‍යස්ථානයේ පර්යේෂණවලට අනුව මොළයේ වර්ධනයට බලපාන ප්‍රධාන සාධක මෙන්න:

ආදරය සහ ආරක්ෂිත සම්බන්ධතාව: දරුවාට නිවස තුළ දැනෙන සුරක්ෂිතභාවය ඔවුන්ගේ මොළයේ ආතති පද්ධතිය (Stress Response) සමබරව පවත්වා ගැනීමට උදවු වේ.

දෙමාපියන්ගේ ප්‍රතිචාරශීලී හැසිරීම (Serve and Return): දරුවා යමක් පෙන්වන විට, ශබ්දයක් කරන විට හෝ කතා කරන විට දෙමාපියන් එයට දක්වන ප්‍රතිචාරය (උදා: සිනහවීම, පිළිතුරු දීම) මොළයේ සන්නිවේදන ජාල ශක්තිමත් කරයි.

කතාබස් කිරීම සහ පොත් කියවීම: කුඩා කාලයේ සිටම දරුවාට ඇසෙන වචන ප්‍රමාණය වැඩි වන තරමට ඔවුන්ගේ බුද්ධි වර්ධනය (IQ) ඉහළ යයි.

නිදහස් සෙල්ලම: කිසිදු සැලසුමකින් තොරව දරුවාට කැමති පරිදි සෙල්ලම් කිරීමට ඉඩ දීමෙන් නිර්මාණශීලීත්වය උපරිම වේ.

ප්‍රමාණවත් නින්ද සහ පෝෂණය: මොළයේ සෛල අලුත්වැඩියා වීමට නින්ද අත්‍යවශ්‍ය වන අතර, DHA, යකඩ, ප්‍රෝටීන් අඩංගු සමබර ආහාර වේලක් මොළයේ වර්ධනය වේගවත් කරයි.

දැනුවත් වීම පිණිස: නිවස තුළ නිතරම සිදුවන අධික කෑගැසීම්, දරුණු බියවැද්දීම් හෝ දිගුකාලීන පීඩනය (Toxic Stress) මඟින් දරුවාගේ මොළයේ ඉගෙනීමේ හැකියාව සහ මතකය පාලනය කරන කොටස්වල වර්ධනය බාල විය හැකිය. එම නිසා හැකිතාක් සන්සුන් පරිසරයක් නිවස තුළ පවත්වා ගැනීමට උත්සාහ කරන්න.

//දෙමාපියන් බොහෝවිට කරන වැරදි 7ක් (සහ ඒ වෙනුවට කළ හැකි දේ)

ලෝකයේ පරිපූර්ණ දෙමාපියන් කවුරුවත් නැත. නමුත් අපි නොදැනුවත්ව කරන සමහර වැරදි වෙනස් කරගැනීමෙන් දරුවාගේ මොළයේ වර්ධනයට ලොකු සහයෝගයක් දෙන්න පුළුවන්.

හැඟීම් පෙන්වීම දුර්වලකමක් ලෙස සැලකීම

වැරැද්ද: "ඔය පොඩි දේට අඬන්න එපා", "පිරිමි ළමයි අඬන්නේ නැහැ" කීම.
ඒ වෙනුවට: "ඔයාට දුක හිතිලා බය වෙලා ඉන්නේ කියලා මට තේරෙනවා. මම ඔයා ළඟ ඉන්නවා" යැයි පවසන්න.

සෑම දෙයක්ම ලකුණු සහ ජයග්‍රහණවලින් පමණක් මැනීම

වැරැද්ද: විභාගයේ ලකුණුවලින් පමණක් දරුවාගේ වටිනාකම තීරණය කිරීම.
ඒ වෙනුවට: දරුවා ඉගෙනීමට ගත් උත්සාහය සහ ඔහුගේ යහපත් ගතිගුණ (කරුණාවන්තකම, උදවු කිරීම) අගය කරන්න.

දරුවා වෙනත් දරුවන් සමඟ සැසඳීම

වැරැද්ද: "බලන්න අර ළමයා දිහා, එයාට පුළුවන් ඔයාට බැහැ" කීම.
ඒ වෙනුවට: දරුවාගේ පෙර දක්ෂතා සමඟ අද දක්ෂතා සසඳන්න (උදා: "ගිය මාසෙට වඩා අද ඔයා ලස්සනට අකුරු ලියලා තියෙනවා").

වැරදීමක් සිදුවූ විට ලැජ්ජා කිරීම

වැරැද්ද: අතින් වීදුරුවක් වැටී බිඳුණු විට "හැමදාම දේවල් බිඳිනවා, කවදාවත් හරියට වැඩක් කරන්නේ නැහැ" කියා කෑගැසීම.
ඒ වෙනුවට: "කමක් නැහැ, ඒක වැරදීමකින් වුණේ. දැන් අපි මේක අස් කරන්නේ කොහොමද?" කියා ප්‍රායෝගිකව කියාදෙන්න.

සෑම නිහඬ මොහොතක්ම Screen එකකින් (දුරකථනයෙන්) පුරවීම

වැරැද්ද: දරුවා පාලනය කරගැනීමට හෝ කෑම කැවීමට නිතරම ෆෝන් එක දීම.
ඒ වෙනුවට: දරුවාට "කම්මැලි කම" (Boredom) දැනෙන්නට හරින්න. කම්මැලි කම දැනෙන විටයි මොළය අලුත් සෙල්ලම් සහ නිර්මාණශීලී අදහස් සොයාගන්නේ.

සෙල්ලම් කිරීම කාලය නාස්තියක් ලෙස සැලකීම

වැරැද්ද: සෙල්ලම් කරන වෙලාව කපාහැර නිතරම ටියුෂන් හෝ පොත්පත්වලටම යොමු කිරීම.
ඒ වෙනුවට: සෙල්ලම යනු ළමා මොළයේ ප්‍රධානම අධ්‍යාපන ක්‍රමය බව වටහාගෙන දිනකට පැයක්වත් නිදහසේ සෙල්ලම් කිරීමට ඉඩ දීම.

දරුවාගේ කතාවලට ඇහුම්කන් නොදීම

වැරැද්ද: දරුවා මොනවා හරි කියන්න එන විට දුරකථනය බලමින් හෝ "මට වැඩ" කියමින් මඟහැරීම.
ඒ වෙනුවට: දිනකට විනාඩි කිහිපයක් හෝ දරුවාගේ ඇස් දෙස බලා, ඔහු කියන දේ අවධානයෙන් අසා සිටින්න.

දිනපතා විනාඩි 15ක Brain-Building Routine එකක්

ඔබ කොතරම් කාර්යබහුල වුවත්, දිනකට විනාඩි 15ක් ඔබේ දරුවා වෙනුවෙන් මෙන්න මේ සරල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා වෙන් කරන්න. එය ඔවුන්ගේ මොළයේ වර්ධනයට ජීවිත කාලයටම බලපාන ආයෝජනයක් වනු ඇත.

දරුවාගේ දවස ගැන ප්‍රශ්න 3ක් අසන්න: "අද ඉස්කෝලේ සිද්ද වුණු ලස්සනම දේ මොකක්ද?", "අද ඔයාව හිනස්සපු දේ මොකක්ද?", "අද ඔයා කාට හරි උදවු කළාද?" වැනි විවෘත ප්‍රශ්න අසන්න.

කෙටි කතාවක් කියවන්න හෝ කියන්න: පොතක් කියවීම හෝ ඔබේ කුඩා කාලයේ අත්දැකීමක් කතාවක් ලෙස කියාදෙන්න.

Screen නොමැති සෙල්ලම් වේලාවක්: දුරකථන, රූපවාහිනී සියල්ල නිවා දමා දරුවා සමඟ බෝලයක් දැමීම, කාඩ් සෙල්ලම් කිරීම හෝ දුව පැන සෙල්ලම් කිරීමේ නිරත වන්න.

අද දැනුණු හැඟීම ගැන කතා කරන්න: "අද අම්මාට වැඩපොළේදී පොඩි ප්‍රශ්නයක් වෙලා දුක හිතුණා, ඔයාට අද කොහොමද දැනුණේ?" වැනි හැඟීම් හුවමාරු කරගන්න.

දරුවාගේ සුවිශේෂී උත්සාහයක් අගය කරන්න: දවස අවසානයේ දරුවා කළ එක හොඳ වැඩක් මතක් කර සිපගෙන අගය කරන්න.

මේ ලිපියෙන් මතක තබාගත යුතු වැදගත් කරුණු 5ක්
දරුවාගේ මොළය නම්‍යශීලී (Neuroplasticity) බැවින්, ඔවුන්ට ලැබෙන ආදරණීය සහ ගුණාත්මක අත්දැකීම් මත මොළයේ ව්‍යුහය යහපත් ලෙස වෙනස් වේ.

වයස අවුරුදු 10 වන තෙක්ම හැඟීම් පාලනය කරන "ඉහළ මොළය" වර්ධනය වෙමින් පවතින නිසා දරුවන් අඬන හෝ කේන්ති ගන්නා අවස්ථාවලදී දෙමාපියන් සන්සුන්ව සිටීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

සෙල්ලම් කිරීම (Play) යනු කාලය නාස්ති කිරීමක් නොව, දරුවාගේ මොළය ඉගෙන ගන්නා ප්‍රධානම සහ ස්වාභාවිකම ක්‍රමයයි.

වෙනත් දරුවන් සමඟ සැසඳීම සහ අධික ලෙස කෑගැසීම දරුවාගේ ආත්ම අභිමානය මෙන්ම මොළයේ සංවර්ධනය අඩාල කරයි.

දිනකට විනාඩි 15ක් වෙන් කර දරුවාට සවන් දීම සහ ආදරය පෙන්වීම ඕනෑම මිල අධික සෙල්ලම් බඩුවකට වඩා වටී.

අවසාන පණිවිඩය
දෙමාපියකම කියන්නේ විභාගයක් නෙවෙයි. ඒ නිසා හැමදේම උපරිමයෙන්ම කරන්න පුළුවන් "පරිපූර්ණ දෙමාපියෙක්" (Perfect Parent) වෙන්න උත්සාහ කරන්න එපා. ලෝකයේ එහෙම කෙනෙක් නැහැ. වැදගත් වෙන්නේ දරුවා වැරදි කරන විට, අඬන විට හෝ පීඩාවෙන් සිටින විට, ඔවුන්ට ආරක්ෂාව සහ ආදරය දෙන "ප්‍රතිචාරශීලී දෙමාපියෙක්" වීමයි.

ඔබේ දරුවාට අවශ්‍ය කරන්නේ ලෝකයේ වටිනාම දේවල් නොව, ඔබේ අවධානය, ආදරය සහ සිනහව පිරුණු පුංචි මොහොතක් පමණි.

- ප්‍රසාද් සර්

මූලාශ්‍ර (References)

Harvard University Center on the Developing Child: InBrief: The Science of Early Childhood Development.

UNICEF: Early Childhood Development and Brain Development.

World Health Organization (WHO): Nurturing care for early childhood development.

American Academy of Pediatrics (AAP): The Power of Play: An Alliance With Pediatricians.

Centers for Disease Control and Prevention (CDC): Child Development Milestones and Parent Tips.

හවස් වරුවේ නිවස පුරා පැතිරෙන්නේ නිහඬ, නමුත් තරමක බර පීඩනයක් දැනෙන වටපිටාවකි. කුස්සියෙන් හුරුපුරුදු තේ හදන සුවඳ එන අතර සාලයේ මේසය උඩ පස්වැනි ශ්‍රේණියේ ශිෂ්‍යත්ව පෙරහුරු ප්‍රශ්න පත්‍රයක් විවෘත කර ඇත. දරුවා නළල රැලි කරගෙන, පැන්සල ඇඟිලිවලින් තද කරගෙන, ප්‍රශ්න පත්‍රයේ ඇති එකම ගණිත ගැටලුව දෙස විනාඩි කිහිපයක් තිස්සේ බලා සිටියි. "අම්මේ, මට මේකේ කරන්න ඕන දේ තේරෙන්නේ නැහැ," දරුවා පවසන්නේ මදක් පසුබට වෙමිනි. දෙමාපියන් වන ඔබ අසලට පැමිණ ගැටලුව දෙස බලයි. එහි තිබෙන්නේ සරල එකතු කිරීමක් සහ අඩු කිරීමක් පමණි. දරුවාට වෙන වෙනම දුන්නොත් 150 එකතු කිරීම 50 හෝ 200න් 45ක් අඩු කිරීම වැනි ගණන් ඉතා ඉක්මනින් සිතින් පවා හදා දිය හැක. නමුත් එය කතාවක් වගේ වාක්‍යයකින් දුන් විට දරුවා අතරමං වෙයි.

බොහෝ විට මෙවැනි වෙලාවට දෙමාපියන්ගෙන්, "හොඳට කියවලා බලන්න, මේකේ තියෙන්නේ සරල ගණනක්නේ," වැනි වචන පිට විය හැක. එහෙත් "හොඳට කියවීම" යන්නෙන් තමන් ඊළඟට කළ යුත්තේ කුමක්දැයි දරුවාට පැහැදිලි පියවරක් මතු නොවේ. දරුවා පීඩනයට පත්වී, ප්‍රශ්නයේ ඇති සංඛ්‍යා දෙකක් හෝ තුනක් අහඹු ලෙස ගෙන එකතු කිරීමට හෝ අඩු කිරීමට පටන් ගන්නේ කෙසේ හෝ පිළිතුරක් සෙවීමේ අරමුණෙනි. අප මුලින්ම තේරුම් ගත යුත්තේ, මෙහිදී දරුවා මුහුණ දෙන සැබෑ අපහසුතාව ගණිතය නොදන්නාකම නොව, ප්‍රශ්නයේ වචන පිටුපස ඇති කතාව තේරුම් ගැනීමට මගපෙන්වීමක් අවශ්‍ය වීමයි.

ශිෂ්‍යත්ව විභාගයට සූදානම් වන දරුවන් මුහුණ දෙන ප්‍රධානතම අභියෝගයක් වන්නේ, වියුක්ත සංඛ්‍යා වෙනුවට වචන සහ වාක්‍ය ඛණ්ඩ ඇතුළත් "තත්ත්ව ගැටලු" තේරුම් ගැනීමයි. දරුවෙකුට සංඛ්‍යාත්මක සුළු කිරීමක් ඉතා නිවැරදිව කළ හැකි වුවත්, එය දීර්ඝ වාක්‍යයක් ලෙස දුන් විට ඔවුන් අතරමං වීමට ඉඩ ඇත. මෙයට හේතුව ප්‍රශ්නයේ අඩංගු භාෂාව, සිදුවීම්වල අනුපිළිවෙළ සහ අවසානයේ විමසන ප්‍රධාන අවශ්‍යතාව වෙන් කර හඳුනාගැනීමට දරුවාට තවමත් මගපෙන්වීම අවශ්‍ය වීමයි. ප්‍රශ්න පත්‍රයක එන ගැටලුවක් යනු හුදෙක් ගණනක් පමණක් නොව, එය කුඩා කතාවකි. එම කතාව කියවා, එහි චරිත සහ සිදුවීම් මනසින් මවා ගැනීමට දරුවාට කෙටි විරාමයක් අවශ්‍ය විය හැක.

දරුවා ප්‍රශ්නය කියවන විට, ඔවුන්ට වචන එකින් එක ශබ්ද නැඟීමට හැකි වුවත්, සමස්ත වාක්‍යයෙන් කියැවෙන අර්ථය ග්‍රහණය කරගැනීමට අපහසු වන අවස්ථා පවතී. මෙය "භාෂාව දුර්වල වීමක්" ලෙස ලේබල් කරනවා වෙනුවට, ප්‍රශ්නයේ භාෂාව තේරුම් ගැනීම සඳහා වැඩිපුර කෙටි සාකච්ඡා සහ ප්‍රායෝගික පුහුණුවක් අවශ්‍ය බව අප තේරුම් ගත යුතුය. විශේෂයෙන්ම ශිෂ්‍යත්ව පත්‍රයේ පරිසරය, සිංහල හෝ ගණිතය යන ඕනෑම વિෂයයකදී දරුවා වැරදි පිළිතුරක් තෝරන්නේ බොහෝ විට ප්‍රශ්නයේ අවසාන වාක්‍යය නිවැරදිව නොකියවීම නිසා විය හැක. උදාහරණයක් ලෙස, "වැරදි ප්‍රකාශය තෝරන්න" යන්න වෙනුවට "නිවැරදි ප්‍රකාශය" සෙවීම හෝ "ඉතිරි ප්‍රමාණය" වෙනුවට "භාවිත කළ ප්‍රමාණය" සෙවීම දැක්විය හැක. එබැවින්, ගැටලුව විසඳීමට පෙර ප්‍රශ්නය කියවා එහි ඇති ව්‍යුහය වටහා ගැනීමට දරුවාට උපක්‍රම කියා දීම දෙමාපියන්ගේ සහ ගුරුවරුන්ගේ මූලික වගකීමකි.

දරුවා ඉගෙනුම් ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධ කරවා ගත හැකි හොඳම...)._ ක්‍රමයක් වන්නේ එය විනෝදජනක ගවේෂණයක් බවට පත් කිරීමයි. ගණිත හෝ පරිසර ගැටලුවක් දෙස බලන විට, අප දරුවාට හඳුන්වා දිය යුත්තේ "රහස් පරීක්ෂක" සංකල්පයයි. ප්‍රශ්න පත්‍රයේ ඇති සෑම ගැටලුවක්ම විසඳිය යුතු අභිරහසක් වන අතර, එහි නිවැරදි පිළිතුර වෙත යාමට අවශ්‍ය "ඉඟි" ප්‍රශ්නය ඇතුළේම සැඟවී තිබේ. රහස් පරීක්ෂකයෙකු ලෙස දරුවා ප්‍රශ්නය කියවද්දී මූලික කරුණු කිහිපයක් සෙවිය යුතුය. කතාව කා ගැනද? අප සතු සංඛ්‍යාත්මක සාක්ෂි මොනවාද? එහි සිදුවුණේ කුමක්ද? යමක් එකතු වුණාද, නැති වුණාද, බෙදී ගියාද? අපෙන් අහන්නේ මොකක්ද? අපව මුලා කිරීමට දමා ඇති බොරු හෝ අමතර තොරතුරු මොනවාද? පිළිතුර ලැබුණු පසු එය කතාවට ගැළපෙනවාද?

මෙම රහස් පරීක්ෂක උපක්‍රමය මඟින් දරුවා තුළ ප්‍රශ්නයක් දෙස බලන විට ඇති වන බිය සහ කලබලය නැති වී යයි. "අද අපි උත්තර හොයන්න නොව, ඉඟි හොයන්න යමු" යැයි පවසමින් පාඩම් වැඩ පටන් ගන්නා විට දරුවා තුළ ඇති වන්නේ කුතුහලයකි. දරුවා තමන්ට ලැබෙන ගැටලුව ක්‍රමයෙන් විශ්ලේෂණය කිරීමට පෙළඹෙන්නේ නිතරම "උත්තරේ කියන්න" යැයි බල නොකරන, ආරක්ෂිත සහ නිදහස් වටපිටාවක් නිවසේ පවතින විටය. ප්‍රශ්න පත්‍රයක එන ඇතැම් වචන, දරුවාට ඊළඟට කළ යුතු ගණිත කර්මය කුමක්දැයි කියා දෙන මාලිමාවක් බඳුය. කෙසේ වෙතත්, "හැම වචනයකටම එකම ගණිත ලකුණක්" දීමේ අහිතකර පුරුද්දෙන් දරුවා මුදවා ගත යුතුය. උදාහරණයක් ලෙස, සමහර දරුවන්ට "ඉතිරි" යන වචනය දුටු සැනින් එය අඩු කිරීමක් බව කටපාඩම් කරවා ඇත. නමුත් සියල්ල සැමවිටම එසේ නොවේ.

අප දරුවාට වචන කටපාඩම් කරවනවා වෙනුවට, එම වචන මඟින් සමස්ත කතාවට සිදුවන බලපෑම තේරුම් ගැනීමට මඟ පෙන්විය යුතුය. "මුළු" හෝ "එකතුව" කියන විට දේවල් එකට එකතු වී අගය වැඩි වන බවත්, "ඉතිරි" හෝ "වෙනස" කියන විට යම් ප්‍රමාණයක් අයින් වන බව හෝ පරතරයක් මනින බවත් දරුවා වටහාගත යුතුය. "එක් එක්" හෝ "සමානව බෙදා" යන වචනවලින් කිසිවෙකුට වැඩි හෝ අඩු නොවන සේ කොටස්වලට වෙන් කිරීමක් අදහස් වන අතර, "දෙගුණයක්" හෝ "තෙගුණයක්" කියන විට පවතින ප්‍රමාණය මෙන් කිහිප වාරයක් අගය වැඩි වන බව ඔවුන්ට පැහැදිලි විය යුතුය. දරුවා වචනයක් දුටු සැනින් ක්‍රියාවක් තීරණය කිරීමට පෙර, "මේ කතාවේ මොකක්ද වෙන්නේ?" කියා තමන්ගේ වචනයෙන් නැවත කීමට දිරිමත් කිරීම ඉතා වැදගත් වේ. වචන සහ සංඛ්‍යා අතර ඇති සම්බන්ධය නිවැරදිව හඳුනාගත් පසුව, ක්‍රියාව තෝරාගැනීම දරුවාට ඉතා සරල කටයුත්තක් බවට පත්වනු ඇත.

දෙමාපියන්ට දරුවා සමඟ නිවසේදී ප්‍රශ්න විශ්ලේෂණය කරන ආකාරය පැහැදිලි කිරීම සඳහා විවිධ කාණ්ඩවලින් තෝරාගත් සරල ගැටලු උදාහරණ කිහිපයක් දෙස දැන් අප හැරී බලමු. පළමු උදාහරණය කෙටි වචන ගැටලුවකි: "පොත් රාක්කයක පොත් 45ක් තිබුණි. ගුරුවරයා තවත් පොත් 15ක් එහි තැබීය. පසුව සිසුන් කියවීම සඳහා පොත් 20ක් ඉවතට ගත්තේ නම්, දැන් රාක්කයේ ඇති පොත් ගණන කීයද?" මෙහිදී දරුවා ප්‍රශ්නයේ ඇති සංඛ්‍යා සියල්ල එකවර දැක 45 + 15 + 20 ලෙස සියල්ල එකතු කිරීමට පෙළඹිය හැක. ප්‍රශ්නයේ ඇති වැදගත් වචන වන්නේ "තිබුණි", "තවත් තැබීය" සහ "ඉවතට ගත්තේ නම්" යන්නයි. දරුවාගෙන්, "ටීචර් තව පොත් තියනකොට පොත් ගණන වැඩි වුණාද, අඩු වුණාද? ළමයි පොත් ගන්නකොට මොකද වුණේ?" කියා අසන්න. එවිට මුලින්ම එකතු කර (45 + 15 = 60), පසුව අඩු කළ යුතු බව (60 - 20 = 40) ඔවුන් තේරුම් ගනීවි. පිළිතුර පරීක්ෂා කිරීමට, අවසාන 40 ට ඉවතට ගත් 20 එකතු කර බැලිය හැක.

දෙවැනි උදාහරණය සමානව බෙදා දීම සම්බන්ධ ගැටලුවකි: "තාත්තා ගෙන ආ පැණිදොඩම් 24ක් අක්කා, අයියා සහ මල්ලි අතර සමානව බෙදා දෙන ලදී. මල්ලි තමාට ලැබුණු දොඩම්වලින් 3ක් කෑවේ නම්, දැන් මල්ලි ළඟ ඉතිරි දොඩම් ගණන කීයද?" දොඩම් බෙදා දිය යුතු පිරිස "අක්කා, අයියා සහ මල්ලි" ලෙස වචනයෙන් ඇති බැවින්, දරුවාට බෙදිය යුතු සංඛ්‍යාව (3) මඟ හැරී 24 - 3 ලෙස වැරදි ලෙස සුළු කිරීමට ඉඩ ඇත. මෙහිදී "සමානව බෙදා" සහ "3ක් කෑවේ" යන වචන ප්‍රධාන වේ. දරුවාගෙන් අසන්න, "තාත්තා ගෙනාපු දොඩම් කී දෙනෙක් අතරේ බෙදන්න ඕනද? මල්ලි දොඩම් කනකොට එයා ළඟ තියෙන ගණනට මොකද වෙන්නේ?" කියාය. එවිට මුලින්ම දොඩම් 24 තිදෙනා අතර බෙදා (24 බෙදීම 3 සමානයි 8), පසුව මල්ලි කෑ 3 අඩු කර (8 - 3 = 5) නිවැරදි පිළිතුරට යා හැක.

තුන්වැනි උදාහරණය ගුණ කිරීම හඳුනාගැනීමයි: "එක සමාන පැන්සල් පීරිසි 5ක් මේසයක් මත ඇත. එක් පීරිසියක පැන්සල් 6 බැගින් තිබේ නම්, සියලුම පීරිසිවල ඇති මුළු පැන්සල් ගණන කීයද?" මෙහි "මුළු" යන වචනය දුටු සැනින් දරුවා ගැඹුරින් නොසිතා 5 + 6 = 11 ලෙස එකතු කිරීමට පෙළඹේ. නමුත් "එක් පීරිසියක 6 බැගින්" යන වචනයෙන් පැහැදිලි වන්නේ එකම අගය නැවත නැවත එකතු වන බවයි. දරුවාගෙන්, "හැම පීරිසියකම පැන්සල් කීයක් තියෙනවාද? එකක 6ක් නම් අනිත් ඒවාවලත් 6 ද? අපි මේක රූපයක් ඇඳලා බලමුද?" කියා විමසන්න. එවිට 6 වාරයක් 5ක් ඇති බව හඳුනාගෙන, එය ගුණ කිරීමක් ලෙස (6 ගුණ කිරීම 5 සමානයි 30) ලියා ගැනීමට දරුවා සමත් වේවි.

හතරවැනි උදාහරණය කාලය සහ අනුපිළිවෙළ සම්බන්ධ ගැටලුවකි: "සිරිපාල තම වගා ළිඳ හැරීම මැයි මස 12 වනදා ආරම්භ කළේය. ඔහු දින 6ක් පුරා එම වැඩෙහි යෙදී එය අවසන් කළේ නම්, වැඩය අවසන් වූයේ මැයි මස කීවනදාද? ආරම්භ කළ දිනයද ඇතුළත් කරන්න." දරුවා සාමාන්‍යයෙන් 12 + 6 = 18 ලෙස සෘජුවම එකතු කර වැරදි දිනයක් තෝරා ගනී. "ආරම්භ කළ දිනයද ඇතුළත් කරන්න" යන රහස් ඉඟිය දරුවාට කියා දිය යුතුය. දරුවාට ඇඟිලිවලින් හෝ දින දර්ශනයකින් 12 වෙනිදා පළමු දවස ලෙස ගෙන දින 6ක් ඉදිරියට ගණන් කිරීමට පවසන්න (12, 13, 14, 15, 16, 17). එවිට පිළිතුර මැයි 17 බව ඔවුන් වටහා ගනු ඇත.

පස්වැනි උදාහරණය අමතර තොරතුරු අඩංගු ගැටලුවකි: "වයස අවුරුදු 10ක් වූ කමල් ළඟ රතු පාට සරුංගල් 12ක් සහ නිල් පාට සරුංගල් 8ක් ඇත. කමල් සතු මුළු සරුංගල් ප්‍රමාණය කීයද?" දරුවා ප්‍රශ්නයේ ඇති සියලුම සංඛ්‍යා එකතු කළ යුතු යැයි සිතා, වයස වන 10 ද එකතු කර 10 + 12 + 8 = 30 ලෙස වරද්දා ගනී. දරුවාගෙන් අසන්න, "අපෙන් අහන්නේ කමල්ගේ වයස ගැනද, සරුංගල් ගණන ගැනද? මේ ගණන හදන්න වයස අපිට වැඩක් වෙනවාද?" කියාය. එවිට අපව රවටන්න දමා ඇති බොරු ඉඟිය ඉවත් කර, සරුංගල් ගණන පමණක් (12 + 8 = 20) එකතු කිරීමට දරුවා පුහුණු වෙයි.

හයවැනි උදාහරණය ප්‍රශ්නයේ අවසාන කොටස නොකියවීම නිසා වැරදෙන අවස්ථාවකි: "පෙට්ටියක ඇපල් ගෙඩි 30ක් තිබුණි. එයින් 10ක් නරක් වී තිබූ නිසා ඉවත් කරන ලදී. දැන් පෙට්ටියේ ඇති හොඳ ඇපල් ගෙඩි ගණනට වඩා නරක් වූ ඇපල් ගෙඩි ගණන කොපමණක් අඩුද?" දරුවා බොහෝ විට 30න් 10ක් අඩු කර 20 ලෙස හොඳ ඇපල් ගණන පමණක් සොයා නතර වෙයි. දරුවාගෙන් අසන්න, "ප්‍රශ්නයේ අන්තිමටම අහන්නේ හොඳ ඇපල් ගණනද? නැත්නම් හොඳ ඇපල් ගණන (20) සහ නරක් වූ ඇපල් ගණන (10) අතර වෙනසද?" කියාය. එවිට 20න් 10ක් අඩු කර අවසාන පිළිතුර 10 ලෙස ගැනීමට දරුවා ඉගෙන ගනීවි.

පාඩම් වැඩ කිරීමේදී දෙමාපියන් නොදැනුවත්වම වැටෙන ප්‍රධාන උගුලක් තිබේ: එනම්, දරුවාට උදව් කිරීම වෙනුවට දරුවාගේ වැඩේ තමන් විසින්ම භාරගෙන සිදු කිරීමයි. දරුවා ප්‍රශ්නයක් කියවා "මට බැහැ" කී සැනින්, දෙමාපියන් ප්‍රශ්නය නැවත කියවා, "මේකේ තියෙන්නේ අඩු කිරීමක්, 50න් 20ක් අඩු කරන්න," යැයි ක්‍රියාව සෘජුවම කියා දෙයි. මෙයට "දරුවා වෙනුවෙන් වැඩ කිරීම" යැයි කියනු ලැබේ. මෙයින් සිදුවන්නේ දරුවාගේ සිතීමේ හැකියාව අකර්මණ්‍ය වීමයි. සැබෑ උදව් කිරීම යනු දරුවාට පිළිතුර කරා යාමට අවශ්‍ය නිවැරදි ප්‍රශ්න ඇසීමයි. ඔබ දරුවාට නිවැරදි ප්‍රශ්නය අසන විට, දරුවාගේ මොළය ක්‍රියාත්මක වී පිළිතුර තමන් විසින්ම සොයා ගනියි. එවිට දරුවා තුළ ඇති වන ආත්මවිශ්වාසය මිල කළ නොහැක.

නිවසේදී දරුවාගේ සිතීම උත්තේජනය කිරීම සඳහා දෙමාපියන්ට සරල ප්‍රශ්න කිහිපයක් ඇසිය හැක. "මේ ප්‍රශ්නයේ අවසානයේ අපෙන් අහන්නේ මොකක්ද? අපිට දැනට දීලා තියෙන සාක්ෂි මොනවාද? කතාව ඇතුළේ මොකක්ද වෙලා තියෙන්නේ? දේවල් එකතු වෙලාද, අඩු වෙලාද? මේ තොරතුර අපිට ගණන හදන්න අනිවාර්යයෙන්ම ඕන වෙනවාද? ඔයාට මේ ප්‍රශ්නය ඔයාගේම වචනවලින් මට පොඩ්ඩක් කියලා දෙන්න පුළුවන්ද? අපි මේක පොඩි රූප සටහනක් ඇඳලා බලමුද? ඔයා මෙතනට මේ ගණිත ලකුණ තෝරාගත්තේ ඇයි? ප්‍රශ්නයේ තියෙන වැදගත්ම වචන දෙකක් පාට පැන්සලෙන් රවුම් කරමුද? අපි මුලින්ම මොන කොටසද විසඳන්න ඕන? මේ ලැබුණු උත්තරේ කතාවේ හැටියට සාධාරණයි වගේද? උත්තරේ මීට වඩා ලොකු වෙන්න පුළුවන්ද, කුඩා වෙන්න පුළුවන්ද? ගණන වැරදුණාට කමක් නැහැ, ඔයා මුලින්ම හිතපු විදිහ මට කියන්නකෝ? අපි මේ ප්‍රශ්නය ආයෙත් එක පාරක් හෙමින් කියවලා බලමුද?" මෙම ප්‍රශ්න ඇසීමෙන් ඔබ දරුවාට කියා දෙන්නේ ගැටලුවක් දෙස ක්‍රමානුකූලව බලන ආකාරයයි. විභාග ශාලාවේදී ඔබ අසල නොසිටියත්, දරුවාගේ මනස මේ ප්‍රශ්න තමන්ගෙන්ම අසාගැනීමට හුරු වනු ඇත.

දරුවෙකුගේ ප්‍රශ්න තේරුම් ගැනීමේ හැකියාව සහ වචන පිළිබඳ අවබෝධය දියුණු කිරීමට පැය ගණන් පොත් පත් පුරවා වැඩ කිරීම අවශ්‍ය නොවේ. දෛනික ජීවිතයේ අප මුහුණ දෙන සරල අවස්ථා ඉගෙනුම් මෙවලම් කරගැනීමෙන්, දිනකට විනාඩි 10-20 කින් දරුවා තුළ පුදුමාකාර වෙනසක් ඇති කළ හැක. කඩෙන් බඩු ගෙන ආ පසු ලැබෙන බිල්පත දරුවා අතට දී, එහි වැඩිම මිල ඇති ද්‍රව්‍යය, අඩුම මිල ද්‍රව්‍යය සහ භාණ්ඩ වර්ග කීයක් තිබේදැයි සෙවීමට පවරන්න. ගෙදරට ගෙනෙන බිස්කට්, දොඩම් හෝ රඹුටන් පවුලේ සාමාජිකයන් ගණනට සමානව බෙදීමට දරුවාට පවරා, "ඉතිරි වන ප්‍රමාණය" සෙවීමට ඉඩ දෙන්න. "ලබන මාසේ 10 වෙනිදා බදාදා නම්, ඊට සතියකට පස්සේ එන දවස කීවෙනිදාද?" වැනි ප්‍රශ්න දින දර්ශනය ඇසුරින් සෙල්ලමක් ලෙස අසන්න. පත්තරයක හෝ අන්තර්ජාලයේ ඇති බස් කාලසටහනක් පෙන්වා, "මුලින්ම පිටත්වන බස් එක මොකක්ද?" කියා විමසන්න.

එසේම ගෙදරට අමුත්තන් පැමිණි විට, "හැමෝටම වීදුරු එක බැගින් තියන්න අපිට තව වීදුරු කීයක් ඕනද?" කියා ගණන් කිරීමට දරුවා යොමු කරන්න. දරුවා කැමති පුංචි කතාවක් කියවන්නට දී, එහි අග හරියෙන් "ඇයි ඒ චරිතය එහෙම කළේ?" වැනි සෘජුවම කතාවේ නැති, සිතා පවසන්නට ඕනෑ ප්‍රශ්න අසන්න. ලීටරයේ බෝතලයකින් මිලිලීටර 250 කෝප්ප කීයක් පිරවිය හැකිදැයි කුස්සියේදී ප්‍රායෝගිකව කර බලන්න. දරුවා සතු සෙල්ලම් බඩු, ඒවායේ පාට හෝ හැඩය අනුව කාණ්ඩවලට වෙන් කර, "රතු පාට ඒවට වඩා නිල් පාට ඒවා කීයක් වැඩිද?" කියා සසඳන්න. මෙම සරල පුරුදු දරුවාගේ සිතීම තියුණු කරයි.

දරුවෙකු ඉගෙන ගන්නා පරිසරය තුළ අප වචන භාවිත කරන ආකාරය ඔවුන්ගේ ආත්මවිශ්වාසයට සෘජුවම බලපායි. අප පවසන සරල ධනාත්මක වාක්‍යයකින් දරුවාගේ බිය නැති වී, ප්‍රශ්නය දෙස නැවත බැලීමේ ශක්තිය ඔවුන්ට ලැබේ. එබැවින්, "මේක සරල ගණනක්නේ, මේකත් බැරිද?" කියා දෝෂාරෝපණය කරනවා වෙනුවට, "අපි මුලින්ම ප්‍රශ්නයේ තියෙන ඉඟි ටික හෙමින් හොයමු," කියා පවසන්න. "හොඳට කියවන්න කිව්වම මොකද කරන්නේ?" කියා කෑගසනවා වෙනුවට, "ඔයා මේ ප්‍රශ්නය කියවලා තේරුණු දේ ඔයාගේ වචනයෙන් මට කියන්න," කියා මෘදු වන්න. "ඔයා ගණිතයට හරිම සෙමියි" කියා ලේබල් නොකර, "හදිසි නැහැ, හොඳට හිතන්න ඔයාට අවශ්‍ය වෙලාව ගන්න," කියා ඔවුන්ව සන්සුන් කරන්න.

එසේම, "ඔයා හැමදාම කරන්නේ කලබල වෙලා වරද්දන එක" කියනවා වෙනුවට, "අපි ප්‍රශ්නයේ අන්තිම වාක්‍යය යටින් පාට පැන්සලෙන් ඉරක් අඳිමුද?" කියා උදව් වන්න. "මේකට උත්තරේ එකතු කිරීමක්ද අඩු කිරීමක්ද?" කියා සෘජුවම අසනවා වෙනුවට, "මේ කතාවේ දේවල් වැඩි වෙනවාද, අඩු වෙනවාද කියලා බලමු," කියා සිතන්නට ඉඩ දෙන්න. "ඔයාට මේවා කවදාවත් තේරෙන්නේ නැහැ" කියා අධෛර්යමත් නොකර, "අපි මේ ප්‍රශ්නය පුංචි චිත්‍රයකින් ඇඳලා බලමුද, එතකොට ලේසි වෙයි," කියා විකල්ප පෙන්වන්න. "තව පේපර්ස් 5ක්වත් කරන්න ඕන මේක හදාගන්න" කියා පීඩනයක් නොදී, "අපි අද එක ප්‍රශ්නයක් ගෙන ඒකේ රහස් ඔක්කොම හොයන්න පුහුණු වෙමු," කියා පවසන්න. "වැරදියි! ඕක නෙවෙයි උත්තරේ" කියා ප්‍රතික්ෂේප නොකර, "ඔයා මේ උත්තරේට ආපු විදිහ මට පොඩ්ඩක් කියා දෙන්න," කියා දරුවාගේ සිතීමේ පියවර අගය කරන්න.

දරුවා තුළ ප්‍රශ්න විශ්ලේෂණය කිරීමේ පුරුද්ද ක්‍රමයෙන් ඇති කිරීම සඳහා දිනකට විනාඩි 10-15ක් ගතවන, සතුටුදායක දින 7ක කෙටි සැලැස්මක් අපට නිවසේදී ක්‍රියාත්මක කළ හැක. පළමු දිනයේ අරමුණ ප්‍රශ්නයේ අසන දේ පමණක් හඳුනාගැනීමයි. ප්‍රශ්න පත්‍රයකින් ගැටලු 3ක් තෝරාගෙන, කිසිදු ගණනක් නොහදා, එහි අන්තිම වාක්‍යයෙන් ඉල්ලන්නේ කුමක්දැයි පමණක් දරුවා ලවා කියවා ගන්න. දෙවැනි දිනයේදී සංඛ්‍යා සහ වැදගත් වචන වෙන් කිරීම සිදු කෙරේ. ප්‍රශ්නයක ඇති සංඛ්‍යා වටා රවුම් කිරීමටත්, "ඉතිරි", "මුළු" වැනි වචන යටින් පාටින් ලකුණු කිරීමටත් දරුවාට පවරන්න. තුන්වැනි දිනයේදී කතාව රූපයකින් අඳින්නට දෙන්න. වචන ගැටලුවක් කියවා, එහි ඇති චරිත සහ ද්‍රව්‍ය කුඩා රවුම් හෝ කටු සටහන් ලෙස කොළයක අඳින්නට දරුවා දිරිමත් කරන්න.

හතරවැනි දිනයේදී දරුවාගේ වචනවලින් ප්‍රශ්නය නැවත කියවීම පුරුදු කරන්න. ප්‍රශ්නය කියවීමෙන් පසු, පොත වසා දමා දරුවාට තමන්ගේම වචනවලින් එම කතාව පවසන්නට ඉඩ දෙන්න. පස්වැනි දිනයේදී අමතර තොරතුරු හඳුනාගැනීම සිදු කෙරේ. ප්‍රශ්නයක් ඇතුළත ඇති, ගැටලුව විසඳීමට අවශ්‍ය නොවන අමතර තොරතුරු සොයා ඒවා කපා හැරීමේ සෙල්ලමක් කරන්න. හයවැනි දිනයේදී ක්‍රියාව තෝරාගැනීමට පෙර හේතුව කියා දීමට දරුවාට පවසන්න. දරුවා ගණිත ලකුණක් තෝරාගත් විට, එය තෝරාගැනීමට හේතු වූ වචනය හෝ සිදුවීම පැහැදිලි කිරීමට කියන්න. හත්වැනි දිනයේදී පිළිතුර සාධාරණදැයි පරීක්ෂා කරන්න. පිළිතුර ලැබුණු පසු, එය මුල් සංඛ්‍යාවලට වඩා විශාල හෝ කුඩා විය යුතුද යන්නත්, කතාවේ හැටියට එය වෙන්න පුළුවන් එකක්ද යන්නත් දරුවා සමඟ සුහදව සාකච්ඡා කරන්න.

පස්වැනි ශ්‍රේණියේ ශිෂ්‍යත්ව කඩඉම දෙස බලන විට, අප අමතක නොකළ යුතු වැදගත්ම කරුණක් තිබේ. එනම්, දරුවෙකුගේ ප්‍රශ්න විසඳීමේ සහ තර්ක කිරීමේ හැකියාව සතියකින් හෝ දෙකකින් සම්පූර්ණයෙන්ම පරිපූර්ණ නොවන බවයි. එය ක්‍රමයෙන්, දිනපතා කරන සුළු පුරුදු සහ අත්දැකීම් තුළින් වර්ධනය වන්නකි. දරුවා කරන වැරදි දෙස බලා අප කලබල විය යුතු නැත; මන්ද, වැරදුණු පිළිතුරක් යනු දරුවා සිතන ආකාරය වටහා ගැනීමට අපට ලැබෙන වටිනා අධ්‍යාපනික දත්තයකි. දරුවාට අවශ්‍ය වන්නේ නිරන්තරයෙන් ලකුණු මනින පරිසරයක් නොව, වැරදීමක් සිදු වුවද බියෙන් තොරව නැවත උත්සාහ කළ හැකි ආරක්ෂිත සහ ආදරණීය නිවසකි. ඉවසීමෙන් යුතුව දරුවාට නිවැරදි ප්‍රශ්න අසමින්, ඔවුන් තුළ ඉඟි සෙවීමේ කුකුහලය වර්ධනය කරන විට, ඔවුන් විභාගයට පමණක් නොව මුළු ජීවිතයටම මුහුණ දීමේ ශක්තිය ලබා ගනියි. දරුවාට උත්තරය කියා දීමෙන් ඔහු අද ප්‍රශ්නය විසඳයි; ප්‍රශ්නයේ ඉඟි සොයන්න ඉගැන්වීමෙන් ඔහු හෙට ජීවිතයේ ගැටලු විසඳන්න ඉගෙන ගනී.

- Prasad Kasthuriarachchi

දරුවාට පාඩමක් නොතේරුණාම, මුළු පාඩමම නැවත කියවන්න කියන්න එපා.

ගොඩක් අම්මලා තාත්තලා දරුවාට පාඩමක් නොතේරුණාම කරන පොදු දෙයක් තියෙනවා.

“ආයෙමත් මුල ඉඳලා කියවන්න.”
“තේරෙනකම් කියවන්න.”
“මෙච්චර ලේසි පාඩමක්වත් තේරෙන්නේ නැද්ද?”

ඒ වගේ වචන අපි කියන්නේ දරුවාට හොඳක් වෙන්න.
හැබැයි සමහර වෙලාවට ඒ වචන දරුවාගේ හිතට බරක් වෙනවා.

දරුවාට පාඩමක් නොතේරෙන්නේ එයාට හැකියාව නැති නිසාම නෙවෙයි.
සමහර වෙලාවට පාඩම එයාගේ මනසට එකවර වැඩි නිසා.

ඒ නිසා අද අපි බලමු, ශිෂ්‍යත්ව පරිසරය පාඩමක් දරුවාට ලේසි කරලා දෙන්නේ කොහොමද කියලා.

අපි උදාහරණයක් ගමු.

පාඩම: ජලය සහ ජල චක්‍රය

මේ පාඩම සමහර දරුවන්ට අමාරුයි. මොකද මෙතන වචන තියෙනවා. ක්‍රියාවලියක් තියෙනවා. මතක තියාගන්න කරුණු තියෙනවා. ප්‍රශ්න වලට උත්තර ලියන්නත් තියෙනවා.

ඒ නිසා මේ පාඩම එකවරම කියවන්න දෙන්න එපා.

මේ පාඩම පොඩි කොටස් 3කට කඩන්න.

---

පළවෙනි කොටස: පාඩමේ ප්‍රධාන අදහස තේරුම් කරවන්න

මුලින්ම දරුවාට මෙහෙම අහන්න.

“පුතා/දුව, මේ පාඩමේ කියන්නේ මොකක් ගැනද?”

දරුවාට වහාම textbook answer එකක් කියන්න බැරි වෙන්න පුළුවන්. ඒකට කලබල වෙන්න එපා.

ඔබ මෙහෙම ලේසියෙන් කියලා දෙන්න.

“මේ පාඩමේ කියන්නේ ජලය ස්වභාවධර්මයේ එක තැනක නතර වෙලා ඉන්නේ නෑ කියලා. ජලය වාෂ්ප වෙනවා, වලාකුළු වෙනවා, වැස්ස විදිහට ආයෙමත් පොළොවට වැටෙනවා. මේක තමයි ජල චක්‍රය කියන්නේ.”

මෙතනදී දරුවාට මුළු පාඩමම මතක තියාගන්න කියන්න එපා.

මුලින්ම එක අදහසක් විතරක් දරුවාගේ ඔළුවට දාන්න.

“ජලය එක තැනක නවතින්නේ නෑ. එය වෙනස් වෙවී ආයෙමත් පෘථිවියට එනවා.”

ඒක තේරුණා නම්, පළවෙනි කොටස සාර්ථකයි.

---

දෙවැනි කොටස: වැදගත් වචන 5ක් හඳුනාගන්න

දැන් දරුවාට පාඩමේ තියෙන වැදගත් වචන 5ක් ලියවන්න.

උදාහරණයක් විදිහට,

1. ජලය
2. වාෂ්පීකරණය
3. වලාකුළු
4. වර්ෂාව
5. ජල චක්‍රය

දැන් මේ වචන කටපාඩම් කරන්න කියන්න එපා.

එක වචනයක් ගානේ දරුවාට ලේසියෙන් explain කරන්න.

වාෂ්පීකරණය කියන්නේ මොකක්ද?
ඉරේ උෂ්ණත්වය නිසා ජලය වාෂ්ප වෙලා ඉහළට යන එක.

වලාකුළු කියන්නේ මොකක්ද?
ඉහළට ගිය ජල වාෂ්ප එකතු වෙලා හැදෙන දෙයක්.

වර්ෂාව කියන්නේ මොකක්ද?
වලාකුළු වලින් ජලය ආයෙමත් පොළොවට වැටෙන එක.

මේ විදිහට දරුවාට වචනයක් වචනයක් තේරුණාම, මුළු පාඩම ගැන තියෙන බය අඩු වෙනවා.

මොකද ගොඩක් දරුවන්ට පාඩම අමාරු වෙන්නේ කරුණු වැඩි නිසා නෙවෙයි.
වචන තේරෙන්නේ නැති නිසා.

---

තුන්වැනි කොටස: ප්‍රශ්න 5කින් දරුවාගේ අවබෝධය check කරන්න

දැන් දරුවා පාඩම කියවලා ඉවරයි කියලා හිතන්න එපා.

දරුවා තේරුම් ගත්තද කියලා බලන්න, පොඩි ප්‍රශ්න 5ක් අහන්න.

උදාහරණයක් විදිහට,

1. ජල චක්‍රය කියන්නේ මොකක්ද?
2. ජලය වාෂ්ප වෙන්නේ කුමක් නිසාද?
3. වලාකුළු හැදෙන්නේ කොහොමද?
4. වර්ෂාවෙන් අපට ලැබෙන ප්‍රයෝජන දෙකක් කියන්න.
5. ජලය අපතේ නොයවන්න අපි කළ යුතු දෙයක් කියන්න.

මෙතනදී දරුවාට වැරදුණොත් බනින්න එපා.

වැරදුණ තැන තමයි දරුවාට තවම නොතේරුණ තැන.

උදාහරණයක් විදිහට දරුවා “වාෂ්පීකරණය” කියන වචනය පැටලෙනවා නම්, ඒ වචනය ආයෙමත් උදාහරණයක් එක්ක කියලා දෙන්න.

“අපි තෙත් රෙද්දක් හිරු එළියේ දැම්මොත් ටික වෙලාවකින් ඒක වියළෙනවා නේද? ඒ ජලය වාෂ්ප වෙලා ඉහළට ගිහින්. ඒ වගේමයි ජලාශ, ගංගා, වැව් වල තියෙන ජලයත් හිරු උෂ්ණත්වය නිසා වාෂ්ප වෙනවා.”

දරුවාට textbook එකේ වචනයට කලින්, ජීවිතයේ උදාහරණය දෙන්න.

එතකොට පාඩම කටපාඩමක් නෙවෙයි.
දරුවාට ඒක දැක්කා වගේ, අත්විඳිලා තියෙන දෙයක් වගේ දැනෙනවා.

---

අම්මලා තාත්තලාට මෙතනින් මතක තියාගන්න ලොකුම දේ මේකයි.

දරුවාට පාඩමක් නොතේරුණාම, ඒ දරුවා දුර්වලයි කියලා තීරණය කරන්න එපා.
සමහරවිට පාඩම තවම දරුවාට තේරෙන භාෂාවෙන් කඩා දීලා නැති වෙන්න පුළුවන්.

පාඩමක් කියන්නේ ලොකු කෑමක් වගේ.
අපි දරුවෙකුට ලොකු කෑල්ලක් එකවර කන්න දෙන්නේ නෑ.
පොඩි පොඩි කෑලි කරලා දෙන්නෙ.

පාඩමත් එහෙමයි.

එකවර මුළු පාඩමම දුන්නොත් දරුවා බය වෙනවා.
කොටස් 3කට කඩලා දුන්නොත් දරුවා හිතන්න පටන් ගන්නවා.

පළවෙනි කොටස — ප්‍රධාන අදහස
දෙවැනි කොටස — වැදගත් වචන

තුන්වැනි කොටස — ප්‍රශ්න 5ක්

මේ ක්‍රමය පරිසරය පාඩමකට විතරක් නෙවෙයි.

සිංහල කියවීමේ පාඩමකටත් පුළුවන්.
ගණිත ගැටළුවකටත් පුළුවන්.
බුද්ධි පරීක්ෂණ රටාවකටත් පුළුවන්.

දරුවාට අවශ්‍ය වෙන්නේ හැමදාම වැඩිපුර පොත් නෙවෙයි.
සමහර වෙලාවට අවශ්‍ය වෙන්නේ, පාඩම තේරෙන විදිහට කඩලා දෙන කෙනෙක්.

ඒ නිසා අද දරුවාට නොතේරෙන පාඩමක් තිබුණොත්, මුළු පාඩමම නැවත කියවන්න කියන්න කලින් මේ ක්‍රමය try කරලා බලන්න.

පාඩම පොඩි කොටස් 3කට කඩන්න.
එක කොටසක් තේරුණාට පස්සේ විතරක් ඊළඟ කොටසට යන්න.
අන්තිමට දරුවාගෙන්ම ඒ පාඩම ආපහු කියවන්න.

පුංචි ක්‍රමයක් වගේ පේනවා.
හැබැයි මේක දරුවාගේ විශ්වාසය වෙනස් කරන ලොකු පියවරක්.

මොකද දරුවාට “මට මේක බැහැ” කියන හැඟීම වෙනුවට,
“මට මේක ටික ටික කරගන්න පුළුවන්” කියන හැඟීම එන්න පටන් ගන්නවා.

ශිෂ්‍යත්වයට ලෑස්ති වෙන දරුවෙකුට, ඒ විශ්වාසයත් ලකුණු වගේම වැදගත්.

- Prasad Kasthuriarachchi

#ශිෂ්‍යත්වය #ශිෂ්‍යත්වපන්තිය #ශිෂ්‍යත්වවිභාගය #දරුවන්ගේඅධ්‍යාපනය #අම්මලාටඋපදෙස් #දෙමාපියන්ට #පාඩම්කරනක්‍රම #දරුවාගේඅනාගතය #පාඩම්ලේසිකරමු #දරුවන්ටඋදව්කරමු #පරිසරයපාඩම්