Cosmology and Astronomy Swahili

PART 1: KARDASHEV SCALE

Katika ukubwa wa anga ni ngumu kufikiri kuwa hakuna viumbe vinavyoishi nje ya sayari. Japo tunaamini kuwa kuna Mungu (conscious being) anaeishi nje ya sayari na malaika zake. Tunaweza kuamini kuwa hatuishi kwenye upweke wa Anga.

INTERNATIONAL SPACE STATION (ISS)
Ikiruka umbali wa maili 240 juu ya uso wa Dunia kwa maili 17,500 kwa saa, Kituo cha Anga cha Kimataifa (ISS) ni maabara ya sayansi iliyojitolea kusaidia wanadamu kujifunza jinsi ya kuishi angani. Majaribio mengine ya ndani ni lengo la kuelewa vizuri jinsi ulimwengu hufanya kazi. ISS Inaendelea kukaliwa na wafanyikazi wanaozunguka tangu Novemba 2000, kituo hiki juu ya anga ni kazi ya jumuia ya mashirika matano: NASA ya marekani, Roscosmos ya Urusi, Shirika la Anga la Ulaya, Shirika la Utaftaji Anga la Japani, na Shirika la Anga la Canada. Mamia ya wanajeshi wa angani wametembelea ISS-haswa wasafiri wa anga za kitaalam, ingawa watalii wachache wa angani pia wamefanya safari hiyo.

'Olympus Mons' ndio mlima mrefu wa volcano 'kwny solar system'...inaukubwa wa kilometer 21. Mara 3 ya mlima Everest.

Sagittarius A.
Sagittarius A ni eneo la kati katika galaxy yetu ya milky way lenye mwangaza mkali sana. Katikati ya Sagittarius A ni supermassive black hole inayoshikiria nyota ndani ya milky way.

Sagittarius A inapatikana usiku maeneo karibu na constellation ya Sagittarius na Scorpius. Japo kwa macho yetu hatuwezi kutizama hii sehemu,pia itaitaji darubini Kali sana zenye uwezo mara 1000 kutizama.

BLACK HOLE.
Black hole ni mahali katika space ambayo gravity (nguvu ya mvuto) huvuta sana hata mwangaza (light) hauwezi kutoka. Black hole inanguvu kubwa sana kiasi kwamba kila kitu chenye maada (matter) huvutwa milele (spacetime singularity). Black hole inatokea pale nyota inapokufa. Binadamu hawezi kuoma blackhole,darubini zenye vifaa maalum huweza kutumika kutazama blackhole.
Wanasayansi wamepata dhibitisho kwamba kila gala kubwa lina black hole kubwa katikati yake. Black hole kubwa katikati gala ya Milky Way inaitwa Sagittarius A. Ina ukubwa sawa na jua milioni 4 na ingefaa ndani ya mpira mkubwa sana ambao ungeweza kushika Dunia milioni kadhaa.

IC 1101 ndio 'galaxy' kubwa zaidi katika ulimwengu unaoonekana.

FERMI PARADOX
Wengi wetu tumewahi kufikiria, je! Tuko peke yetu? Je! Kuna maisha katika mfumo wetu wa jua? au kuna uzima kwenye galaxy yetu? Je! kuna uhai katika ulimwengu? Kwa kuzingatia ukubwa na kiwango cha nyota kwenye ulimwengu na mifumo ya jua lazima kuwe na uhai mahali pengine.

Enrico Fermi alifanya uwezekano wa maisha uliopo mahali pengine. Katika gala yetu wenyewe, njia milky ina nyota k**a Bilioni 400. Makadirio yalionyesha kuwa kuna nyota takriban bilioni 20 sawa na SUN. Ikiwa nyota moja kati ya tano ina nafasi inayoweza kuwekewa k**a dunia (Goldilocks Zone) ambayo inatupa nyota takriban bilioni 4 ambazo zinaunga mkono maisha. Ikiwa 0.1% ya sayari hizi zina maisha ya kawaida hufanya iwe milioni 4, makazi ya kuishi. Ikiwa 1% ya sayari hizi zina 'civilization' sayari zitakuwa 40,000. Ikiwa 1% ya sayar ina maendeleo katika 'space exploration' basi zinabaki sayari 400 katika milky way. Shida ni kwamba tuna ushahidi 0%.

Nadharia za kwanini hatuwezi kugundua kuishi mahali pengine.
1. Tunaweza kuwa wa kwanza kukuza teknolojia yenye uwezo wa kusambaza taarifa nje ya sayari.
2. Majanga na asteroid zinaharibu sayari.
3. Sayari zinaweza kuwa duni katika rasilimali zinazosababisha zisikue.
4. Mageuzi mengine ni kuchagua kutokuangalia mahali pengine.
5. Hatuwezi kuelewa kuna njia za mawasiliano.
6. Wanaweza kuishi huko wanaishi na walijiangamiza.
7. Tunaweza kuundwa na spishi zenye akili nyingi. Ambao wanataka kuona jinsi tunavyoendelea.

Je! Wanaanga wa nyota wanawezaje kupima umbali wa nyota?
Inaonekana kuwa kupima umbali wa nyota ni shida ya kustaajabisha! Wanajimu wa nyota wamekuja na mbinu mbili tofauti za kukadiria umbali wa nyota. Mbinu ya kwanza hutumia triangulation(a.k.a. Parallax). Mzunguko wa Dunia karibu na jua una mduara wa maili milioni 186 (kilomita milioni 300). Kwa kuangalia nyota siku moja na kisha kuiangalia tena miezi 6 baadaye, mtaalam wa nyota anaweza kuona tofauti katika kutazama pembe ya nyota. Na trigonometry kidogo, pembe tofauti hutoa umbali. Mbinu hii inafanya kazi kwa nyota ndani ya miaka 400 ya mwanga wa dunia.

Hakuna njia moja kwa moja inayopatikana sasa kupima umbali wa nyota mbali zaidi kuliko miaka 400 ya mwanga kutoka kwa Dunia, kwa hivyo Astronomers hutumia vipimo vya mwangaza. Inageuka kuwa wigo wa rangi ya nyota(colour spectrum) ni ishara nzuri ya mwangaza wake halisi. Uhusiano kati ya rangi na mwangaza ulithibitishwa kwa kutumia nyota elfu kadhaa karibu na ardhi ili umbali wao kupimwa moja kwa moja. Wanaastawi wa nyota(astronomer) wanaweza kuangalia nyota ya mbali na kuamua wigo wake wa rangi. Kutoka kwa rangi, wanaweza kuamua mwangaza halisi wa nyota. Kwa kujua mwangaza halisi na kulinganisha na mwangaza dhahiri unaonekana kutoka Duniani (ambayo ni, kwa kuangalia jinsi nyota imekuwa mara tu nuru yake inafika duniani), wanaweza kuamua umbali wa nyota.

Hiyo ni picha ya sayari yetu. Picha ilichukuliwa tarehe 14 Feb, 1990. Ni picha iliochukuliwa kwa umbali mrefu wa 6 billion km na Voyage 1 Space Probe wakati huo ikimaliza kazi yake na kuelekea nje ya Solar System.