Vòm Psy

[🎙PHẢN BIỆN NHỮNG HIỂU LẦM PHỔ BIẾN VỀ LGBT+]

📺🏳️‍🌈 Phần 4: CÓ NÊN HẠN CHẾ HÌNH ẢNH LGBT+ TRÊN TRUYỀN THÔNG VÌ LÝ DO ẢNH HƯỞNG TRẺ EM?

Cách đây mấy tháng, mình đọc được những bài đăng và bình luận của một số cá nhân chia sẻ về quan điểm Hạn chế hình ảnh LGBT+ trên truyền thông vì lo ảnh hưởng trẻ em. Mình cũng xem, cũng có chút chạnh lòng nhưng mình không đánh giá rằng ai đúng hay ai sai, vì mỗi người đều có những quan điểm riêng dựa trên trải nghiệm của bản thân và mình tôn trọng những ý kiến đó. Khi viết bài này, mình muốn chia sẻ về những điều mình học được, đọc được và dựa trên những trải nghiệm cá nhân của mình. Mong rằng, Vòm Psy có thể cung cấp thêm một góc nhìn khác để mọi người có thể tham khảo.

📺🏳️‍🌈GÓC NHÌN TỪ TÂM LÝ HỌC PHÁT TRIỂN

Trong tâm lý học trẻ em, quá trình hình thành nhận thức và thái độ xã hội chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ môi trường sống, bao gồm gia đình, nhà trường và truyền thông (Bandura, 1977). Nhiều phụ huynh lo ngại rằng việc trẻ tiếp xúc với hình ảnh người thuộc cộng đồng LGBT+ trên truyền thông có thể ảnh hưởng đến xu hướng tính dục của các em. Tuy nhiên, khoa học cho thấy điều này là không đúng.

Xu hướng tính dục và bản dạng giới là yếu tố nội tại, không bị “thay đổi” bởi việc xem hay tiếp xúc với một hình ảnh hay nhân vật nào đó. Ngược lại, việc trẻ tiếp xúc với sự đa dạng một cách lành mạnh, nhân văn và phù hợp lứa tuổi lại giúp các em phát triển kỹ năng xã hội quan trọng: biết tôn trọng sự khác biệt, giảm định kiến, và tăng khả năng hợp tác với người khác.

📺🏳️‍🌈TRUYỀN THÔNG TÍCH CỰC VÀ TÁC ĐỘNG GIÁO DỤC

Một khái niệm được nghiên cứu nhiều là Parasocial Contact Hypothesis – giả thuyết về tiếp xúc gián tiếp (Schiappa, Gregg, & Hewes, 2005). Theo đó, việc tiếp xúc với các nhân vật đa dạng trên truyền thông, ngay cả khi không có tương tác trực tiếp, có thể giúp giảm định kiến và xây dựng sự đồng cảm.

Nghiên cứu của GLAAD và Procter & Gamble (2020) chỉ ra:

🏳️‍🌈48% người trưởng thành trở nên cởi mở hơn với cộng đồng LGBT+ sau khi tiếp xúc với các hình ảnh đại diện tích cực.

🏳️‍🌈80% người xem có thái độ ủng hộ hơn đối với quyền bình đẳng sau khi thấy những nhân vật LGBT+ được khắc họa nhân văn.

Tại Việt Nam, giáo dục về đa dạng giới còn khá mới mẻ và thường bị nhầm lẫn với các nội dung “người lớn”. Thực tế, việc đưa hình ảnh đa dạng giới lên truyền thông dành cho trẻ em không nhằm “thuyết phục” hay “định hướng” các em, mà là giúp các em nhận diện rằng xã hội có nhiều nhóm người khác nhau, và sự khác biệt này là bình thường.

Nội dung truyền thông phù hợp văn hóa Việt Nam có thể:

📺 Giúp trẻ hiểu và chấp nhận sự khác biệt như một phần của đời sống.

📺 Phát triển kỹ năng đồng cảm, hạn chế hành vi bắt nạt và kỳ thị.

📺Tạo nền tảng cho một xã hội tôn trọng và hòa nhập.

📺🏳️‍🌈 VẬY NGƯỜI LỚN NÊN GIẢI THÍCH CHO TRẺ NHƯ THẾ NÀO?

🎙 Lắng nghe trước khi giải thích: Thay vì phản ứng ngay, hãy hỏi trẻ: “Con thấy thế nào khi xem/đọc điều đó?” hoặc “Con hiểu thế nào về câu chuyện này?” Điều này giúp người lớn nhận diện mức độ hiểu biết, cảm xúc và câu hỏi thật sự của trẻ trước khi chia sẻ thông tin.

🎙 Giải thích bằng ngôn ngữ phù hợp với lứa tuổi: Không cần đưa toàn bộ khái niệm học thuật, chỉ cần giải thích đơn giản, ví dụ: “Có nhiều cách để một người cảm nhận và thể hiện bản thân. Điều quan trọng là mình tôn trọng sự khác biệt ấy.”

Từ góc độ tâm lý học phát triển và giáo dục nhân văn, việc đưa hình ảnh LGBT+ lên truyền thông không gây tác động tiêu cực đến trẻ em, mà ngược lại, giúp các em mở rộng nhận thức, nuôi dưỡng sự tôn trọng và phát triển năng lực sống hòa nhập. Điều quan trọng là nội dung phải được xây dựng khoa học, phù hợp lứa tuổi và bối cảnh văn hóa, để truyền tải thông điệp tích cực và nhân văn.

6 GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN BẢN DẠNG TÍNH DỤC (Sexual identity) của người LGBT+

[Tiếp cận từ Mô hình Cass (1979)]

Trong nhiều năm qua, bản dạng tính dục đã trở thành một trong những chủ đề nhận được sự quan tâm của cộng đồng. Câu chuyện về những người thuộc LGBT+ thường xuất hiện trong các cuộc thảo luận trong các nhóm bạn, trong môi trường làm việc, học tập, trong các gia đình... Sự chấp nhận của xã hội hay sự gia tăng trong nhận thức của xã hội về LGBT+ đã góp phần tạo cơ hội cho những người LGBT+ tự tin và cảm thấy an toàn hơn khi thể hiện bản dạng giới của mình trong những môi trường nhất định. Vậy quá trình khám phá / phát triển bản dạng tính dục của người LGBT+ xảy ra như thế nào, hãy cùng Vòm Psy tìm hiểu qua mô hình phát triển bản dạng tính dục của Vivienne Cass (1979). Mô hình mô tả sáu giai đoạn mà người LGBT+ có thể trải qua khi nhận diện và khẳng định bản thân trong môi trường mà quan điểm về nhị nguyên giới (dị tính) chủ đạo.

🏳️‍🌈 Giai đoạn Bối rối về bản dạng (Identity Confusion)

Đây là giai đoạn đầu tiên khi một người bắt đầu cảm nhận sự hấp dẫn với người cùng giới – thường kèm theo nỗi hoang mang và cảm giác tội lỗi do mâu thuẫn với chuẩn mực văn hóa, gia đình, và niềm tin cá nhân.

☂️ Nhiều người cho rằng “đây là sai trái” hoặc “chỉ là cảm xúc nhất thời”, dẫn đến việc kìm nén hoặc phủ nhận bản thân

☂️ Một số tìm đến hôn nhân dị tính, t-ì-n-h d-ụ-c không có tình cảm, hoặc tôn giáo như một cách "chữa trị"

☂️ Có biểu hiện tự k-ỳ t-h-ị, thậm chí ghét bỏ cộng đồng LGBT+

Ở Việt Nam, nơi nền tảng gia đình truyền thống và quan điểm nhị nguyên giới (dị tính) còn rất mạnh, giai đoạn này thường kéo dài và âm thầm, gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tinh thần của người trẻ.

🏳️‍🌈 Giai đoạn So sánh (Identity Comparison)

Người LGBT+ bắt đầu ý thức rằng mình khác biệt so với người xung quanh, và bắt đầu so sánh cảm xúc, hành vi của bản thân với các hình mẫu được xã hội chấp nhận.

☂️ Họ có thể chấp nhận hành vi đồng tính nhưng chưa sẵn sàng chấp nhận bản thân là người đồng tính

☂️ Cảm giác xấu hổ, tội lỗi, hoặc lo sợ bị phát hiện thường xuất hiện

☂️ Một số người giữ kín bản dạng của mình, sống hai mặt, vừa giữ hình ảnh “bình thường” trước mặt gia đình, vừa tìm kiếm những kết nối riêng tư với người cùng giới

Giai đoạn này đòi hỏi người LGBT+ có không gian an toàn và thông tin chính xác để không rơi vào trạng thái lo âu hoặc cô lập kéo dài.

🏳️‍🌈 Giai đoạn Thừa nhận và Bù đắp (Identity Tolerance)

☂️ Người LGBT+ bắt đầu thừa nhận bản dạng tính dục của mình, nhận ra rằng điều này là một phần tự nhiên của con người.

☂️Họ chủ động tiếp cận cộng đồng LGBT+, tìm kiếm sự đồng cảm và kết nối xã hội

☂️ Tuy nhiên, vẫn có thể xuất hiện cảm giác mặc cảm, và họ cố gắng bù đắp bằng việc thể hiện bản thân thông qua học tập, công việc, hoặc ngoại hình

☂️ Trải nghiệm cả tích cực (có bạn đồng cảm, được công nhận) và tiêu cực (bị xa lánh, bị kiểm soát).

🏳️‍🌈 Giai đoạn Chấp nhận bản thân (Identity Acceptance)

Người LGBT+ chấp nhận bản thân một cách rõ ràng, coi đây là một phần của con người mình, không còn muốn phủ nhận.

☂️ Có nhu cầu khẳng định bản thân trong cộng đồng và thường phản ứng mạnh với sự kỳ thị từ người khác

☂️ Cảm giác “thuộc về” cộng đồng LGBT+ trở nên rõ nét, và họ bắt đầu tìm kiếm tình yêu, sự công nhận và không gian sống thật

☂️ Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào cộng đồng hoặc bạn bè LGBT+ cũng có thể khiến cá nhân bị ảnh hưởng bởi những chuẩn mực mới thay thế.

Ở giai đoạn này, người LGBT+ dễ bị tổn thương nếu không được gia đình, trường học hoặc nơi làm việc thấu hiểu và hỗ trợ.

🏳️‍🌈 Giai đoạn Tự hào (Identity Pride)

Đây là giai đoạn đánh dấu sự tự tin mạnh mẽ về bản dạng:
Họ công khai xu hướng tính dục, sẵn sàng đối đầu với định kiến và khẳng định giá trị bản thân

☂️ Một số người có thể rơi vào trạng thái "chống dị tính", hoặc “chỉ chơi với người LGBT+”, điều này xuất phát từ kinh nghiệm bị tổn thương hoặc cô lập kéo dài trước đó

☂️ Có xu hướng cực đoan hóa bản sắc, thể hiện sự ưu việt của cộng đồng mình.

🏳️‍🌈 Giai đoạn Hòa nhập bản dạng (Identity Synthesis)

Đây là giai đoạn phát triển cao nhất, khi người LGBT+ không còn định nghĩa mình chỉ qua bản dạng tính dục mà hòa hợp nó với các mặt khác trong cuộc sống như công việc, gia đình, giá trị sống.
Cá nhân nhìn nhận bản thân một cách trọn vẹn, không còn cực đoan, biết trân trọng sự khác biệt và xây dựng các mối quan hệ lành mạnh

☂️ Khôi phục sự gắn bó với gia đình, kể cả với những người từng không ủng hộ

☂️ Tìm thấy ý nghĩa sống vượt qua danh xưng “LGBT+”, hướng đến các giá trị sâu sắc như lòng trắc ẩn, sự phát triển cá nhân, đóng góp xã hội.

☂️ Đây là giai đoạn mà cá nhân có thể trở thành người hỗ trợ hoặc truyền cảm hứng cho người LGBT+ khác, tạo ra ảnh hưởng tích cực trong cộng đồng.

Hành trình phát triển bản dạng tính dục ở người LGBT+ là một tiến trình tâm lý – xã hội kéo dài, đòi hỏi nhiều nỗ lực của cá nhân và sự hỗ trợ từ cộng đồng. Trong bối cảnh văn hóa Việt Nam, nơi gia đình và cộng đồng đóng vai trò rất lớn, sự phát triển lành mạnh của bản dạng LGBT+ không chỉ phụ thuộc vào cá nhân mà còn vào sự thấu hiểu và chấp nhận của xã hội.